پیش از من و تو لیل و نهاری بوده است

خیام-رباعی شماره 20
پیش از من و تو لیل و نهاری بوده است
گردنده فلک نیز به کاری بوده است
هرجا که قدم نهی تو بر روی زمین
آن مردمکِ چشم نگاری بوده است
معنی بیتهای شعر
پیش از من و تو لیل و نهاری بوده است
گردنده فلک نیز به کاری بوده است
پیش از آمدن من و تو، شب و روز و گردش روزگار وجود داشته و آسمان نیز در کار و گردش خود بوده است.
هرجا که قدم نهی تو بر روی زمین
آن مردمکِ چشم نگاری بوده است
هر جایی از زمین که پا میگذاری، پیش از این جای پای انسانها و زیبارویانی بوده است؛ یعنی آدمیان بسیاری پیش از ما بر این زمین زیسته و از میان رفتهاند.
تفسیر کلی
این رباعی با یادآوری گذشت زمان و گردش همیشگی فلک، انسان را از پندار جاودانگی و اهمیت مطلق خویش برحذر میدارد. خیام میگوید پیش از آمدن ما، روز و شب و زندگی در جریان بوده و پس از ما نیز جهان به گردش خود ادامه خواهد داد. هر گام ما بر زمینی نهاده میشود که پیشتر جای پای انسانها و شاهد حضور آنان بوده است؛ چنانکه هر ذره از خاک میتواند یادگار زندگی و نگاه انسانی گذشته باشد. بنابراین، شعر دعوتی است به فروتنی، تأمل در ناپایداری جهان و قدرشناسی از فرصت کوتاه زندگی.



