هر که مشهور شد به بیادبی

سعدی-قطعه شماره 147
هر که مشهور شد به بیادبی
دگر از وی امید خیر مدار
آب کز سر گذشت در جیحون
چه به دستی چه نیزهای چه هزار
معنی بیتهای شعر
هر که مشهور شد به بیادبی / دگر از وی امید خیر مدار
هر کس به بیادبی و بدرفتاری مشهور شود، دیگر از او انتظار خیر و نیکی نداشته باش.
آب کز سر گذشت در جیحون / چه به دستی چه نیزهای چه هزار
وقتی آب از سر گذشت و کار از کار گذشت، دیگر مقدار تلاش و وسیله تفاوتی ندارد؛ چه به اندازهٔ یک دست باشد، چه یک نیزه یا هزار نیزه.
تفسیر کلی
سعدی در این قطعه هشدار میدهد که بیادبی اگر به خصلتی شناختهشده و همیشگی تبدیل شود، دیگر نباید از چنین فردی انتظار نیکی و رفتار شایسته داشت. بیت نخست بر اهمیت ادب در شکلگیری اعتماد و ارزش اجتماعی انسان تأکید میکند. در بیت دوم، با تشبیه آبِ گذشته از سر به جیحون، بیان میشود که پس از گذشتن کار از حدّ و رسیدن به مرحلهای بحرانی، تلاشهای بعدی سودی ندارد. بنابراین، شعر انسان را به رعایت ادب و جلوگیری از افراط و تباهی پیش از آنکه دیر شود، دعوت میکند.



