از من بگوی شاه رعیت نواز را

سعدی-قطعه شماره 243
از من بگوی شاه رعیت نواز را
منّت منه که ملک خود آباد میکنی
و ابله که تیشه بر قدم خویش میزند
بدبخت گو ز دست که فریاد میکنی
معنی بیتهای شعر
از من بگوی شاه رعیت نواز را / منّت منه که ملک خود آباد میکنی
از جانب من به پادشاهی که پشتیبان رعیت است بگو: بر مردم منت مگذار که کشور خود را آباد میکنی؛ زیرا آبادانی مملکت وظیفهٔ توست.
و ابله که تیشه بر قدم خویش میزند / بدبخت گو ز دست که فریاد میکنی
و به آن نادانی که با کارهای خود به خویشتن آسیب میزند بگو: ای بدبخت، از دست چه کسی فریاد و شکایت میکنی؟
تفسیر کلی
سعدی در این قطعه، پادشاه را به رعیتنوازی و آبادانی کشور فرامیخواند و یادآور میشود که این کار منّت بر مردم نیست، بلکه وظیفه و مایهٔ استواری حکومت است. فرمانروایی که به مردم نیکی میکند، در حقیقت ملک خویش را آباد و پایههای قدرت خود را محکم میسازد. در مقابل، ستمگر مانند نادانی است که با تیشه بر پای خود میزند، زیرا آزار مردم سرانجام به زیان خود او تمام میشود. بیت پایانی نیز نشان میدهد که حاکم بیدادگر شایستهٔ شکایت نیست، چراکه بدبختی او نتیجهٔ کردار نادرست خویش است.
واژگان دشوار
- رعیتنواز: مهربان و نیکرفتار با رعایا و مردم
- مَنّت: سپاس و لطفی که به رخ دیگری کشند
- مَلِک: سرزمین و قلمرو پادشاهی
- آباد: رونقیافته و برخوردار
- ابله: نادان و کمخرد
- تیشه: ابزار آهنینی برای بریدن و تراشیدن
- قَدَم: پا
- بدبخت: بینصیب و گرفتار
- گو: بگو
- ز: از
- فریاد: ناله و درخواست کمک



