دامن جامه که در خار مغیلان بگرفت

سعدی-قطعه شماره 219
دامن جامه که در خار مغیلان بگرفت
گر تو خواهی که به تندی برهانی بدری
یار مغلوب که در چنگ بداندیش افتاد
یاری آن است که نرمی کنی و لابهگری
ور به سختی و درشتی پی او خوای بود
تو از آن دشمن خونخواره ستمکارتری
کو هنوز از تن مسکین سر مویی نآزرد
تو به نادانیِ تعجیل سرش را ببری
مقدمه و فضای کلی
این قطعه از سعدی بر اهمیت مدارا و نرمی در یاریرساندن به دوست گرفتار تأکید میکند. شاعر با تشبیهی ساده و گویا نشان میدهد که رهایی از دشواریها همیشه با زور و شتاب ممکن نیست، بلکه گاه باید با مهربانی و پافشاری همراه شد. فضای شعر اخلاقی، پندآموز و سرشار از دعوت به همدلی و وفاداری است.
معنی بیتهای شعر
دامن جامه که در خار مغیلان بگرفت / گر تو خواهی که به تندی برهانی بدری
اگر دامن جامهات به خار مغیلان گیر کرد و بخواهی با شتاب آن را رها کنی، ناچار جامه را پاره میکنی.
یار مغلوب که در چنگ بداندیش افتاد / یاری آن است که نرمی کنی و لابهگری
وقتی یار ناتوان به دست دشمن بدخواه افتاده است، یاریکردن او در این است که با نرمی و زاری برای رهاییاش بکوشی.
ور به سختی و درشتی پی او خوای بود / تو از آن دشمن خونخواره ستمکارتری
اگر بخواهی با خشونت و تندی در پی نجات او باشی، از آن دشمن خونخوار نیز ستمکارتر خواهی بود.
کو هنوز از تن مسکین سر مویی نآزرد / تو به نادانیِ تعجیل سرش را ببری
آن دشمن هنوز کمترین آسیبی به تن آن بیچاره نرسانده است، اما تو از روی نادانی و شتاب سر او را میبری.



