خورشید به گل نهفت می نتوانم


خیام-رباعی شماره 128
خورشید به گل نهفت می نتوانم
و اسرار زمانه گفت می نتوانم
از بحر تفکرم برآورد خرد
درّی که ز بیم سفت می نتوانم
معنی بیتهای شعر
خورشید به گل نهفت می نتوانم
و اسرار زمانه گفت می نتوانم
از بحر تفکرم برآورد خرد
درّی که ز بیم سفت می نتوانم
نمیتوانم خورشید را در گل پنهان کنم و رازهای روزگار را آشکار سازم. خرد از دریای اندیشهام گوهری بیرون آورده است، اما از بیم و هراس نمیتوانم آن را سوراخ کنم و به رشته کشم.
تفسیر کلی
شاعر از ناتوانی انسان در پنهان کردن حقیقت و گشودن رازهای زمانه سخن میگوید؛ همانگونه که پوشاندن خورشید با گل ممکن نیست، حقیقت نیز سرانجام آشکار میشود. اندیشه و خرد او را به ژرفای دریای تفکر میبرد و گوهری ارزشمند از آن بیرون میآورد. بااینحال، ترس و بیم چنان بر او چیره است که توان صیقل دادن و آشکار ساختن این گوهر معرفت را ندارد. این رباعی بر کشمکش میان جستوجوی حقیقت، محدودیت خرد و هراس انسان از بیان دانستههای خویش تأکید میکند.
نتیجهگیری
این رباعی بر ناتوانی انسان از کشف کامل اسرار هستی و محدودیت خرد در برابر رازهای زمانه تأکید میکند.



