گر زلف پریشانت در دست صبا افتد
حافظ-غزل مشکوک شماره 22
گر زلف پریشانت در دست صبا افتد
هرجا که دلی باشد در دام بلا افتد
ما کشتی صبر خود در بحر غم افکندیم
تا آخر از این طوفان هر تخته کجا افتد
هر کس به تمنایی فال از رخ او گیرند
بر تخته ی فیروزی تا قرعه که را افتد
گر زلف سیاهت را من مشک ختا گفتم
در تاب مشو جانا در گفته خطا افتد
آخر چه زیان افتد سلطان ممالک را
کو را نظری روزی بر حال گدا افتد
آن باده که دلها را از غم دهد آزادی
پرخون جگر گردد چون دور به ما افتد
احوال دل حافظ از دست غم هجران
چون عاشق سرگردان کز دوست جدا افتد
معنی بیت های نخستین
۱. گر زلف پریشانت در دست صبا افتد / هرجا که دلی باشد در دام بلا افتد:
اگر گیسوی پریشان تو به دست نسیم سپرده شود، هرجا که دلی باشد، در دام بلا خواهد افتاد. این بیت نشان‌دهنده جادوی زیبایی و تأثیر شورانگیز معشوق است که هر بیننده‌ای را اسیر می‌کند.
۲. ما کشتی صبر خود در بحر غم افکندیم / تا آخر از این طوفان هر تخته کجا افتد:
ما کشتی صبر خود را در دریای غم رها کردیم تا ببینیم در این طوفان، هر تکه از آن به کجا خواهد رسید. این بیت بیانگر ناامیدی و تسلیم در برابر مصائب عشق است.
۳. هر کس به تمنایی فال از رخ او گیرند / بر تخته ی فیروزی تا قرعه که را افتد:
هرکس به آرزوی فال نیک، به چهره او می‌نگرد، مانند قرعه‌ای که بر تخته فیروزی می‌افتد تا بختش را بیازماید. این بیت اشاره به امیدواری عاشقان به لطف معشوق دارد.
معنی بیت های پایانی
۴. گر زلف سیاهت را من مشک ختا گفتم / در تاب مشو جانا در گفته خطا افتد:
اگر موی سیاه تو را به مشک ختن تشبیه کردم، ای جان! مضطرب مشو، زیرا در گفتار خطایی رخ داده است. این بیت طنزآمیز نشان‌دهنده فروتنی شاعر در برابر شکوه بی‌نظیر معشوق است.
۵. آخر چه زیان افتد سلطان ممالک را / کو را نظری روزی بر حال گدا افتد:
پادشاه جهان را چه زیانی می‌رسد اگر روزی نگاهی به حال گدا بیندازد؟ این بیت التماس برای توجه و لطف معشوق را بیان می‌کند.
۶. آن باده که دلها را از غم دهد آزادی / پرخون جگر گردد چون دور به ما افتد:
آن شرابی که دلها را از غم رها می‌کند، وقتی نوبت به ما می‌رسد، پر از خون جگر می‌شود. این بیت تضاد بین امیدواری و واقعیت تلخ زندگی را نشان می‌دهد.
۷. احوال دل حافظ از دست غم هجران / چون عاشق سرگردان کز دوست جدا افتد:
حال دل حافظ از غم جدایی، مانند عاشق سرگردانی است که از معشوق دور افتاده است. این بیت تصویری گویا از درد فراق و تنهایی شاعر ارائه می‌دهد.
تفسیر شعر
غزلیات مشکوک حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل توضیح.