آنکس که زمین و چرخ و افلاک نهاد

خیام-رباعی شماره 57
آنکس که زمین و چرخ و افلاک نهاد
بس داغ که او بر دل غمناک نهاد
بسیار لب چو لعل و زلفین چو مشک
در طبل زمین و حقه ی خاک نهاد
معنی بیتهای شعر
آنکس که زمین و چرخ و افلاک نهاد
بس داغ که او بر دل غمناک نهاد
بسیار لب چو لعل و زلفین چو مشک
در طبل زمین و حقه ی خاک نهاد
آن آفرینندهای که زمین و آسمانها را پدید آورد، رنجها و داغهای بسیاری بر دل اندوهگین انسانها گذاشت؛ و لبهای فراوانی چون لعل و زلفهای بسیاری چون مشک را در طبل زمین و صندوق خاک، یعنی در گور، جای داد.
تفسیر کلی
این رباعی با نگاهی اندیشناک به آفرینش زمین و آسمان و نقش آفریننده در سرنوشت انسان مینگرد. شاعر از داغها و رنجهایی سخن میگوید که بر دلهای غمگین نهاده شده و بدینگونه تلخی زندگی و ناپایداری جهان را برجسته میکند. در کنار این اندوه، زیبایی لبان سرخ و زلفان خوشبوی آدمیان نیز یادآوری میشود، اما این زیباییها سرانجام در «طبل زمین» و «حقهٔ خاک» جای میگیرند. بنابراین، مضمون اصلی شعر گذرایی عمر، فناپذیری زیبایی و آمیختگی همیشگی لذت و رنج در جهان است.
نتیجهگیری
این رباعی بر آفرینش شگفتانگیز جهان و درهمآمیختگی زیبایی و رنج در سرنوشت انسان تأکید دارد.



