چون نیست مقام ما در این دهر مقیم


خیام-رباعی شماره 127
چون نیست مقام ما در این دهر مقیم
پس بی می و معشوق خطایی ست عظیم
تا کی ز قدیم و محدث امیدم و بیم
چون من رفتم جهان چه محدث چه قدیم
معنی بیتهای شعر
چون نیست مقام ما در این دهر مقیم
پس بیمی و معشوق خطاییست عظیم
تا کی ز قدیم و محدث امیدم و بیم
چون من رفتم جهان چه محدث چه قدیم
چون جایگاه ما در این دنیا همیشگی نیست، پس دوری از می و معشوق خطایی بزرگ است. تا کی باید از جهانِ ازلی و جهانِ حادث امید و بیم داشته باشم؟ وقتی من از دنیا رفتم، دیگر چه فرقی میکند که جهان قدیم و ازلی باشد یا حادث و آفریدهشده؟
تفسیر کلی
این رباعی بر ناپایداری زندگی و اقامت کوتاه انسان در جهان تأکید میکند و یادآور میشود که هیچکس در این دنیا ماندگار نیست. خیام در برابر این گذرا بودن، بهرهمندی از می و معشوق را ــ بهعنوان نماد شادی و لذت مشروع زندگی ــ خردمندانه میداند و محرومکردن خویش از آن را خطایی بزرگ میشمارد. او همچنین دلبستگی و نگرانی انسان درباره مسائل فلسفیِ قدیم و حادث را بیثمر میبیند. سرانجام، با مرگ انسان، جهان و بحثهای مربوط به آغاز و حدوث آن همچنان باقی میماند؛ پس بهتر است فرصت کوتاه زندگی را با شادی و حضور در اکنون سپری کرد.
نتیجهگیری
خیام با یادآوری ناپایداری جهان و کوتاهی عمر، دلبستن به بحثهای بیپایان درباره گذشته و آینده را بیهوده میداند و بهرهبردن از عشق و لحظه اکنون را خردمندانهتر میشمارد.



