گر باده خوری تو با خردمندان خور


خیام-رباعی شماره 109
گر باده خوری تو با خردمندان خور
یا با صنمی لاله رخی خندان خور
بسیار مخور و رد مکن فاش مساز
اندک خور و گه گاه خور و پنهان خور
معنی بیتهای شعر
گر باده خوری تو با خردمندان خور
یا با صنمی لاله رخی خندان خور
بسیار مخور و رد مکن فاش مساز
اندک خور و گه گاه خور و پنهان خور
اگر شراب مینوشی، آن را در همراهی خردمندان یا با محبوبی زیبارو و خندان بنوش؛ در نوشیدن زیادهروی نکن و آن را آشکار نساز، بلکه کم، گاهبهگاه و پنهانی بنوش.
تفسیر کلی
خیام در این رباعی به بهرهگیری سنجیده و آگاهانه از لذتهای زندگی سفارش میکند و همنشینی با خردمندان یا یاری زیبارو و شادمان را برای آن دلپذیرتر میداند. با این حال، از زیادهروی و آشکار کردن رازهای شخصی پرهیز میدهد و بر اعتدال تأکید میورزد. تکرار واژههایی چون «اندک»، «گهگاه» و «پنهان» نشان میدهد که لذت مطلوب از نگاه شاعر، لذتی محدود، هوشمندانه و دور از افراط است. این رباعی در نهایت دعوتی به کامیابی همراه با خرد، خویشتنداری و حفظ حریم زندگی خصوصی است.
نتیجهگیری
خیام در این رباعی بر لذتبردن همراه با خرد، میانهروی و رازپوشی تأکید میکند و انسان را از افراط و آشکارساختن بیپروای خواهشهای خود برحذر میدارد.



