برخیزم و عزم باده ای ناب کنم

خیام-رباعی شماره 124
برخیزم و عزم باده ای ناب کنم
رنگ رخ خود به رنگ عناب کنم
این عقل فضول پیشه را مشتی می
بر روی زنم چنانکه در خواب کنم
معنی بیتهای شعر
برخیزم و عزم باده ای ناب کنم
رنگ رخ خود به رنگ عناب کنم
این عقل فضول پیشه را مشتی می
بر روی زنم چنانکه در خواب کنم
برمیخیزم و تصمیم میگیرم شرابی ناب بنوشم و با نوشیدن آن، چهرهام را سرخ و گلگون کنم. این عقلِ پرگو و دخالتگر را با جرعهای شراب چنان از کار بیندازم که گویی به خواب رفته است.
تفسیر کلی
در این رباعی، گوینده با شور و شتاب از برخاستن و روی آوردن به بادهای ناب سخن میگوید و سرخی چهره را به رنگ عناب مانند میکند. باده در اینجا افزون بر معنای ظاهری، نمادی از شادی، رهایی و گریز از اندیشههای سنگین و تردیدهای فرساینده است. او «عقل فضولپیشه» را مزاحم تجربهٔ زندگی و لذت آنی میداند و میخواهد با مستی، صدای حسابگر و محدودکنندهٔ عقل را خاموش کند. این رباعی بیانگر نگرش خیامی به ناپایداری جهان و دعوت به بهرهبردن از لحظهٔ حاضر است.
نتیجهگیری
شاعر با دل کندن از عقلِ مداخلهگر و روی آوردن به باده، بر لذت و بیپیرایگیِ لحظه تأکید میکند.



