از جرم گِل سیاه تا اوج زحل


خیام-رباعی شماره 119
از جرم گِل سیاه تا اوج زحل
کردم همه مشکلات کلی را حل
بگشادم بندهای مشکل به حیل
هر بند گشاده شد به جز بند اجل
معنی بیتهای شعر
از جرم گِل سیاه تا اوج زحل
کردم همه مشکلات کلی را حل
بگشادم بندهای مشکل به حیل
هر بند گشاده شد به جز بند اجل
از زمین تا بلندترین جایگاه آسمان و زحل، همه مسائل و دشواریهای بزرگ را حل کردم و با چارهاندیشی گرههای مشکل را گشودم؛ اما همه گرهها باز شد جز گره مرگ، که گشودن آن از توان انسان بیرون است.
تفسیر کلی
شاعر در این رباعی از توانایی گستردهٔ عقل و دانش انسان سخن میگوید؛ از خاک سیاه تا بلندای زحل را پیموده و بسیاری از دشواریهای جهان را با تدبیر گشوده است. بااینحال، در برابر مرگ و سرنوشت محتوم انسان، همهٔ این دانش و چارهاندیشی ناتوان میماند. «بند اجل» نماد محدودیت نهایی بشر و راز ناگشودنی مرگ است. رباعی با لحنی تأملبرانگیز یادآور میشود که قدرت عقل، هرچند عظیم، در برابر حقیقت فنا و گذر زمان مطلق نیست.
نتیجهگیری
شاعر با وجود توانایی در حل پیچیدهترین مسائل، در برابر مرگ و سرنوشت ناتوانی انسان را یادآور میشود.



