هر دم زبان مرده همی گوید این سخن

سعدی-قطعه شماره 244
هر دم زبان مرده همی گوید این سخن
لیکن تو گوش هوش نداری که بشنوی
دل در جهان مبند که دوران روزگار
هر روز بر سری نهد این تاج خسروی
معنی بیتهای شعر
هر دم زبان مرده همی گوید این سخن / لیکن تو گوش هوش نداری که بشنوی
هر لحظه زبانِ مردگان با خاموشی خود این سخن را میگوید، اما تو گوش دل و هوش نداری که آن را بشنوی.
دل در جهان مبند که دوران روزگار / هر روز بر سری نهد این تاج خسروی
به دنیا دل نبند؛ زیرا روزگار پیوسته در گردش است و هر روز تاج پادشاهی را بر سر کسی دیگر میگذارد.
تفسیر کلی
سعدی در این قطعه با زبانی هشداردهنده ناپایداری جهان و بیاعتباری قدرت و شکوه دنیوی را یادآوری میکند. او میگوید حقیقت مرگ و گذر زمان همواره آشکار و گویاست، اما انسان غافل از شنیدن و اندیشیدن به آن است. دلبستن به دنیا، تاج و مقام را بیثمر میسازد؛ زیرا روزگار هر روز فرمانروایی تازه برمیگزیند و دیگری را کنار میزند. پیام شعر دعوت به بیداری، خردورزی و پرهیز از وابستگی به جاه و مال دنیاست.
واژگان دشوار
- همی: می، پیوسته و همواره
- لیکن: اما، ولی
- گوش هوش: گوش دل و خرد، گوش شنوا
- مبند: وابسته نکن، دل نبند
- دوران روزگار: گردش زمانه و گذر ایام
- سری: سرِ کسی
- نهد: میگذارد
- تاج خسروی: تاج پادشاهی و فرمانروایی



