ز دور چرخ چه نالی ز فعل خویش بنال

سعدی-قطعه شماره 96
ز دور چرخ چه نالی ز فعل خویش بنال
که از گزند تو مردم هنوز مینالند
نگفتمت که چو زنبور زشتخوی مباش
که چون پرت نبود پای در سرت مالند
مقدمه و فضای کلی
این قطعه از سعدی سرزنشی اخلاقی و هشداردهنده دارد و انسان را از نالیدن از روزگار، پیش از بازنگری در کردار خویش، برحذر میدارد. شاعر با نکوهش بدخویی و تشبیه انسان تندخو به زنبور، نشان میدهد که آزار دیگران سرانجام به خود فرد بازمیگردد. فضای شعر پندآمیز، صریح و آمیخته با طنزی تلخ درباره پیامدهای رفتار نادرست است.
معنی بیتهای شعر
ز دور چرخ چه نالی ز فعل خویش بنال / که از گزند تو مردم هنوز مینالند
از گردش روزگار شکایت نکن؛ از کردار خودت شکایت کن، زیرا مردم هنوز از آسیب و آزار تو رنج میبرند.
نگفتمت که چو زنبور زشتخوی مباش / که چون پرت نبود پای در سرت مالند
مگر به تو نگفتم مانند زنبور بدخُلق نباش؛ زیرا اگر پر و بال و توان دفاع نداشته باشی، مردم بر سرت پا میگذارند.



