حاکم ظالم به سنان قلم

سعدی-قطعه شماره 95
حاکم ظالم به سنان قلم
دزدی بیتیر و کمان میکند
گلّه ی ما را گِله از گرگ نیست
این همه بیداد شبان میکند
آن که زیان میرسد از وی به خلق
فهم ندارد که زیان میکند
چون نکند رخنه به دیوار باغ
دزد که ناطور همان میکند
مقدمه و فضای کلی
این قطعه با زبانی طنزآمیز و انتقادی، ستم حاکم و بیعدالتی او را به تصویر میکشد. سعدی با بهرهگیری از تمثیل چوپان و گله، نشان میدهد که زیان اصلی از سوی کسی است که باید نگهبان و پناه مردم باشد. فضای شعر سرشار از اعتراض اجتماعی و افشای ظلم صاحبان قدرت است.
معنی بیتهای شعر
حاکم ظالم به سنان قلم / دزدی بیتیر و کمان میکند
حاکم ستمگر با نوک قلم خود، بدون نیاز به تیر و کمان، دست به دزدی و غارت میزند.
گلّه ی ما را گِله از گرگ نیست / این همه بیداد شبان میکند
گلهی ما از گرگ شکایتی ندارد؛ زیرا این همه ستم را چوپان بر ما روا میدارد.
آن که زیان میرسد از وی به خلق / فهم ندارد که زیان میکند
کسی که مردم از او زیان میبینند، نمیفهمد که رفتار و کردار خودش موجب زیان رساندن به دیگران است.
چون نکند رخنه به دیوار باغ / دزد که ناطور همان میکند
چگونه ممکن است دزد به دیوار باغ رخنه نکند، وقتی نگهبان باغ خود همان دزد است؟



