ای که گر هر سر موییت زبانی دارد

سعدی-قطعه شماره 242
ای که گر هر سر موییت زبانی دارد
شکر یک نعمت از انعام خدایی نکنی
حق چندین کرم و رحمت و رافت شرط است
که به جای آوری و سست وفایی نکنی
پادشاهیت میسر نشود روز به خلق
تا به شب بر در معبود گدایی نکنی
معنی بیتهای شعر
ای که گر هر سر موییت زبانی دارد / شکر یک نعمت از انعام خدایی نکنی
ای کسی که اگر هر تار مویت زبانی داشته باشد، باز هم نمیتوانی شکر حتی یک نعمت از نعمتهای خداوند را بهجا آوری.
حق چندین کرم و رحمت و رافت شرط است / که به جای آوری و سست وفایی نکنی
شایسته است حق این همه لطف، رحمت و مهربانی خداوند را ادا کنی و در بندگی و وفاداری سستی نورزی.
پادشاهیت میسر نشود روز به خلق / تا به شب بر در معبود گدایی نکنی
تا زمانی که روزها به مردم فرمانروایی کنی و شبها درِ خداوند را با فروتنی و نیاز نکوبی، به پادشاهی حقیقی و کمال معنوی دست نمییابی.
تفسیر کلی
سعدی در این قطعه انسان را به سپاسگزاری از نعمتهای بیشمار الهی فرامیخواند و ناسپاسی را نشانه سستی وفاداری میداند. او یادآور میشود که در برابر کرم و رحمت خداوند، شایسته است انسان حق بندگی و شکرگزاری را بهجا آورد. همچنین، رسیدن به پادشاهی و عزت حقیقی در میان مردم را وابسته به فروتنی و عبادت در برابر پروردگار میداند. پیام کلی شعر این است که قدرت و کامیابی دنیوی بدون شکر، بندگی و تواضع در پیشگاه خداوند ارزشی پایدار ندارد.
واژگان دشوار
- سر موییت: هر تار موی تو
- زبان: عضو گفتار؛ در اینجا به معنی سخنگو و گواه
- انعام: نعمتها و بخششها
- کرم: بخشندگی و بزرگواری
- رأفت: مهربانی و شفقت
- به جای آوردن: انجام دادن و ادا کردن
- سستوفایی: کموفایی و ناسپاسی
- میسر: ممکن و فراهم
- خلق: مردم
- معبود: پرستیدهشده؛ خدا
- گدایی: درخواست کردن با فروتنی و نیازمندی



