در دیده به جای سرمه سوزن دیدن

سعدی-رباعی شماره 163
در دیده به جای سرمه سوزن دیدن
برق آمده و آتش زده خرمن دیدن
در قید فرنگ غل به گردن دیدن
به زآنکه به جای دوست دشمن دیدن
معنی بیتهای شعر
در دیده به جای سرمه سوزن دیدن / برق آمده و آتش زده خرمن دیدن
دیدن سوزن به جای سرمه در چشم و مشاهدهٔ برق و آتشی که خرمن را سوزانده است، بسیار دردناک و ناخوشایند است.
در قید فرنگ غل به گردن دیدن / به زآنکه به جای دوست دشمن دیدن
دیدن انسان در بند بیگانگان و با غل و زنجیر بر گردن، از دیدن دشمن به جای دوست بهتر است.
تفسیر کلی
شاعر در این رباعی، رنج و اندوهِ ناشی از دیدنِ حقیقتهای تلخ را از آسودگیِ ظاهریِ ناآگاهی بهتر میداند. تصویرهایی چون سوزن در چشم و برقِ آتشزنندهٔ خرمن، شدت درد و ویرانگریِ این آگاهی را نشان میدهند. حتی اسارت و غلوزنجیر در سرزمین بیگانه، از دیدنِ دشمن به جای دوست تحملپذیرتر دانسته شده است. پیام اصلی شعر، ترجیح رنجِ آشکار و واقعیتِ تلخ بر فریب، بیخبری و خیانتِ نزدیکان است.



