پاکیزه روی را که بود پاکدامنی

معنی بیت‌های شعر

پاکیزه روی را که بود پاکدامنی
تاریکی از وجود بشوید به روشنی

چهرهٔ پاک و پاکدامنی، تاریکی و آلودگی را از وجود انسان می‌زداید و آن را با روشنایی و پاکی جایگزین می‌کند.

گر شهوت از خیال دماغت به در رود
شاهد بود هر آنچه نظر بر وی افکنی

اگر هوس و شهوت از اندیشه‌ات بیرون رود، هر چیزی که به آن نگاه کنی برایت زیبا و دل‌انگیز خواهد بود.

ذوق سماع مجلس انست به گوش دل
وقتی رسد که گوش طبیعت بیا کنی

لذت شنیدن مجالس انس و معنویت با گوش دل زمانی نصیبت می‌شود که گوش نفس و طبیعت مادی را فروببندی.

بسیار برنیاید، شهوت پرست را
کش دوستی شود متبدل به دشمنی

عمر و کار شهوت‌پرست چندان دوام نمی‌یابد؛ زیرا دوستی او به‌سرعت به دشمنی تبدیل می‌شود.

خواهی که پای بسته نگردی به دام دل
با مرغ شوخ دیده مکن همنشینی

اگر می‌خواهی در دام عشق گرفتار نشوی، با زیباروی سبک‌چشم و دلربا همنشین مشو.

شاخی که سر به خانهٔ همسایه می‌برد
تلخی برآورد مگرش بیخ برکنی

شاخه‌ای که به خانهٔ همسایه سرک می‌کشد، جز میوهٔ تلخ بار نمی‌آورد؛ مگر آنکه آن را از ریشه برکنی.

زنهار گفتمت قدم معصیت مرو
ورنه نزیبدت که دم معرفت زنی

به تو هشدار دادم که در راه گناه قدم نگذاری؛ وگرنه شایسته نیست که از معرفت و خداشناسی سخن بگویی.

سعدی هنر نه پنجهٔ مردم شکستن است
مردی درست باشی اگر نفس بشکنی

ای سعدی، هنر و مردانگی در زورگویی و شکست دادن مردم نیست؛ اگر بتوانی نفس سرکش و خواهش‌های نفسانی خود را مهار کنی، مردی راستین و کامل هستی.