بسیار سفر باید تا پخته شود خامی

معنی بیت‌های شعر

بسیار سفر باید تا پخته شود خامی
صوفی نشود صافی تا درنکشد جامی

آدم خام و ناآزموده باید بسیار سفر کند و تجربه بیند تا پخته و کامل شود؛ و صوفی نیز تا جام عشق و معرفت را ننوشد، به صفای باطن نمی‌رسد.

گر پیر مناجات است ور رند خراباتی
هر کس قلمی رفته‌ست بر وی به سرانجامی

چه کسی اهل عبادت و مناجات باشد و چه رندِ میخانه‌نشین، سرنوشت هرکس از پیش رقم خورده و سرانجامی برای او مقدر شده است.

فردا که خلایق را دیوان جزا باشد
هر کس عملی دارد من گوش به انعامی

فردا که روز حساب و جزای مردم فرا رسد، هرکس نتیجه عمل خود را می‌بیند؛ اما من چشم امید به بخشش و لطف خداوند دارم.

ای بلبل اگر نالی من با تو هم آوازم
تو عشق گلی داری من عشق گل اندامی

ای بلبل، اگر از عشق و دوری ناله می‌کنی، من نیز با تو هم‌نوا هستم؛ تو عاشق گلی، اما من عاشق محبوبی گل‌اندام و زیبارو هستم.

سروی به لب جویی گویند چه خوش باشد
آنان که ندیدستند سروی به لب بامی

کسانی که سرو بلند و زیبایی را کنار جویبار ندیده‌اند، می‌گویند چه منظره خوشی است؛ اما آنان که محبوب سروقد مرا بر لب بام دیده‌اند، می‌دانند که زیبایی او از هر سروی بیشتر است.

روزی تن من بینی قربان سر کویش
وین عید نمی‌باشد الا به هر ایامی

روزی خواهی دید که من جان و تن خود را فدای آستان او کرده‌ام؛ و برای من هر روزی که در راه عشق او بگذرد، مانند عید و شادی است.

ای در دل ریش من مهرت چو روان در تن
آخر ز دعاگویی یاد آر به دشنامی

ای محبوب، محبت تو در دل زخمی و رنجور من همچون جان در بدن جاری است؛ سرانجام، حتی اگر با دشنام هم باشد، یادی از من کن و مرا از دعای خیر خود بی‌نصیب مگذار.

باشد که تو خود روزی از ما خبری پرسی
ور نه که برد هیهات از ما به تو پیغامی

امید است روزی خودت از حال ما بپرسی؛ وگرنه، افسوس که چه کسی می‌تواند پیام ما را به تو برساند؟

گر چه شب مشتاقان تاریک بود اما
نومید نباید بود از روشنی بامی

اگرچه شب فراق عاشقان تاریک و دشوار است، نباید از روشنایی بامداد و رسیدن گشایش ناامید شد.

سعدی به لب دریا دردانه کجا یابی
در کام نهنگان رو گر می‌طلبی کامی

ای سعدی، مروارید گران‌بها را در ساحل دریا نمی‌توان یافت؛ اگر خواهان رسیدن به مقصود و بهره‌مندی از آن هستی، باید خطر کنی و به کام نهنگان، یعنی ژرفای دریا، بروی.