ای صوفی سرگردان در بند نکونامی

معنی بیت‌های شعر

ای صوفی سرگردان در بند نکونامی / تا درد نیاشامی زین درد نیارامی

ای صوفیِ سرگردان که گرفتار نیک‌نامی و شهرتی، تا رنج و درد عشق و حقیقت را نچشی، از این اضطراب و ناآرامی رهایی نمی‌یابی.

ملک صمدیت را چه سود و زیان دارد / گر حافظ قرآنی یا عابد اصنامی

پادشاهی و بی‌نیازی خداوند از عبادت یا کفر بندگان سود و زیانی نمی‌پذیرد؛ چه قرآن‌خوان باشی و چه بت‌پرست.

زهدت به چه کار آید گر راندهٔ درگاهی / کفرت چه زیان دارد گر نیک سرانجامی

اگر از درگاه خدا رانده شده باشی، زهد و پارسایی‌ات چه سودی دارد؟ و اگر سرانجام نیک داشته باشی، کفر ظاهری‌ات چه زیانی به تو می‌رساند؟

بیچارهٔ توفیقند هم صالح و هم طالح / درماندهٔ تقدیرند هم عارف و هم عامی

هم نیکوکار و هم گناهکار به یاری و توفیق الهی نیازمندند، و هم عارف و هم عامی در برابر تقدیر خداوند ناتوان‌اند.

جهدت نکند آزاد ای صید که در بندی / سودت نکند پرواز، ای مرغ که در دامی

ای اسیر، تا زمانی که در بند هستی، تلاش تو برای آزادی سودی ندارد؛ و ای پرنده، وقتی در دام افتاده‌ای، پرواز کردنت به جایی نمی‌رسد.

جامی چه بقا دارد در رهگذر سنگی / دور فلک آن سنگست ای خواجه تو آن جامی

جامی که در مسیر سنگلاخ قرار گرفته باشد، چگونه می‌تواند سالم و پایدار بماند؟ ای خواجه، گردش روزگار همان سنگ است و تو مانند جامی fragile و شکننده‌ای.

این ملک خلل گیرد گر خود ملک رومی / وین روز به شام آید گر پادشه شامی

این پادشاهی و حکومت دچار زوال می‌شود، حتی اگر فرمانروای روم صاحب آن باشد؛ و این روز نیز به شب می‌رسد، هرچند پادشاه شام بر آن فرمان براند.

کام همه دنیا را بر هیچ منه سعدی / چون با دگری باید پرداخت به ناکامی

ای سعدی، دل به کامیابی‌ها و لذت‌های سراسر دنیا مبند؛ زیرا سرانجام ناچار می‌شوی همه را با ناکامی و به دست دیگری واگذاری.

گر عاقل و هشیاری وز دل خبری داری / تا آدمیت خوانند ورنه کم از انعامی

اگر خردمند و هوشیاری و از حقیقت دل و خویشتن خود آگاهی داری، شایسته است تو را انسان بنامند؛ وگرنه از حیوانات نیز فروتر خواهی بود.