حکایت از لب شیرین دهان سیم اندام

معنی بیت‌های شعر

حکایت از لب شیرین دهان سیم اندام / تفاوتی نکند گر دعاست یا دشنام

سخن گفتن از آن یارِ شیرین‌لب و سیمین‌اندام، چه دعا باشد و چه دشنام، برای من تفاوتی ندارد؛ زیرا هر سخنی که از او برآید دلپذیر است.

حریف دوست که از خویشتن خبر دارد / شراب صرف محبت نخورده است تمام

کسی که هنوز از خود و خویشتن خبر دارد، از شراب ناب عشق کاملاً نخورده و حقیقت محبت را به تمامی نچشیده است.

اگر ملول شوی یا ملامتم گویی / اسیر عشق نیندیشد از ملال و ملام

اگر از من خسته شوی یا مرا سرزنش کنی، عاشق گرفتار عشق از خستگی و سرزنش اندیشه‌ای ندارد.

من آن نیم که به جور از مراد بگریزم / به آستین نرود مرغ پای بسته به دام

من کسی نیستم که بر اثر سختی و ستم از خواسته‌ام دست بکشم؛ همان‌گونه که پرنده‌ای با پای بسته در دام نمی‌تواند به آسانی رهایی یابد.

بسی نماند که پنجاه ساله عاقل را / به پنج روز به دیوانگی برآید نام

دیری نمی‌گذرد که ممکن است مردی پنجاه‌ساله و خردمند، تنها در پنج روز به دیوانگی و عاشقی مشهور شود.

مرا که با توام از هر که هست باکی نیست / حریف خاص نیندیشد از ملامت عام

من که با تو هستم، از هیچ‌کس هراسی ندارم؛ زیرا یار و دلدادهٔ خاص، به سرزنش و داوری مردم توجه نمی‌کند.

شب دراز نخفتم که دوستان گویند / به سرزنش عجبا للمحب کیف ینام

شب را از شوق عشق نخوابیدم تا دوستان با سرزنش بگویند: شگفتا از عاشق، چگونه می‌تواند بخوابد؟

تو در کنار من آیی من این طمع نکنم / که می‌نیایدت از حسن وصف در اوهام

حتی اگر به کنار من بیایی، نمی‌توانم انتظار داشته باشم که زیبایی تو در خیال و تصور من بگنجد؛ وصف حسن تو از توان اندیشه بیرون است.

ضرورت است که روزی بسوزد این اوراق / که تاب آتش سعدی نیاورد اقلام

ناگزیر روزی این نوشته‌ها باید بسوزند، زیرا قلم‌ها توان تحمل آتش و شور عشق سعدی را ندارند.

پیام و مفهوم اصلی

پیام اصلی شعر، بیان دلباختگی عمیق و پایداری عاشق در برابر معشوق است؛ عاشق واقعی میان دعا و دشنام معشوق تفاوتی نمی‌گذارد و از سرزنش، ملال یا جور او روی برنمی‌تابد. سعدی تأکید می‌کند که کسی که تماماً شراب محبت را نوشیده و اسیر عشق شده است، از خویشتن بی‌خبر می‌شود و حتی سختی‌ها و بی‌مهری‌های معشوق نیز نمی‌تواند او را از رسیدن به مراد یا وفاداری به عشق بازدارد.