نیکی و بدی که در نهاد بشر است

خیام-رباعی شماره 48
نیکی و بدی که در نهاد بشر است
شادی و غمی که در قضا و قدر است
با چرخ مکن حواله کاندر رهِ عقل
چرخ از تو هزار بار بیچاره تر است
معنی بیتهای شعر
نیکی و بدی که در نهاد بشر است / شادی و غمی که در قضا و قدر است
نیکی و بدی در سرشت انسان وجود دارد و شادی و اندوه نیز از اموری است که در تقدیر و سرنوشت او رقم خورده است.
با چرخ مکن حواله کاندر رهِ عقل / چرخ از تو هزار بار بیچاره تر است
مسئولیت نیکی و بدی و شادی و غم خود را به آسمان و روزگار نسبت نده؛ زیرا از دیدگاه خرد، روزگار از تو نیز هزار بار درماندهتر و ناتوانتر است.
پیام و مفهوم اصلی
پیام اصلی رباعی این است که نیکی و بدی در سرشت انسان و شادی و غم در جریان زندگی و تقدیر ریشه دارند، اما نباید مسئولیت رفتار و سرنوشت خود را به چرخ و آسمان نسبت داد؛ زیرا انسان با نیروی عقل و اختیار خود از جهان و گردش آن توانمندتر است و باید پیامد کردار خویش را بپذیرد.
نتیجهگیری
خیام انسان را از نسبت دادن نیکی و بدی و شادی و غم به چرخ و تقدیر برحذر میدارد و بر نقش عقل و آگاهی انسان در فهم سرنوشت تأکید میکند.



