گر می نخوری طعنه مزن مستان را

خیام-رباعی شماره 4
گر می نخوری طعنه مزن مستان را
بنیاد مکن تو حیله و دستان را
تو غرّه بدان مشو که مِی می نخوری
صد لقمه خوری که مِی غلام است آن را
معنی بیتهای شعر
گر می نخوری طعنه مزن مستان را / بنیاد مکن تو حیله و دستان را
اگر شراب نمیخوری، کسانی را که مینوشند سرزنش نکن و برای فریب و نیرنگ، عذر و بهانهتراشی مکن.
تو غرّه بدان مشو که مِی می نخوری / صد لقمه خوری که مِی غلام است آن را
به اینکه شراب نمیخوری مغرور مباش؛ زیرا ممکن است خوراکهای فراوانی بخوری که شراب در برابر آنها ناچیز و فرمانبردار است.
تفسیر کلی
خیام در این رباعی ریاکاری و داوری شتابزده درباره دیگران را نکوهش میکند. او میگوید کسی که شراب نمینوشد، نباید به مستان طعنه بزند یا خود را برتر بداند. پرهیز ظاهری از یک گناه، زمانی ارزشمند است که انسان از لغزشهای بزرگتر و پنهانتر نیز دور باشد. پیام اصلی شعر این است که پاکی و فضیلت را نباید تنها بر اساس ظاهر سنجید و پیش از سرزنش دیگران باید به کردار خویش نگریست.



