چون چرخ به کام یک خردمند نگشت

خیام-رباعی شماره 26
چون چرخ به کام یک خردمند نگشت
تو خواه فلک هفت شمر خواهی هشت
چون باید مُرد و آرزوها همه هشت
چه مور خورد به گور و چه گرگ به دشت
معنی بیتهای شعر
چون چرخ به کام یک خردمند نگشت
تو خواه فلک هفت شمر خواهی هشت
چون باید مُرد و آرزوها همه هشت
چه مور خورد به گور و چه گرگ به دشت
چون روزگار هرگز مطابق خواست و مراد هیچ خردمندی نمیگردد، چه آسمان را هفت طبقه بدانی و چه هشت طبقه. سرانجام که باید مرد و همه آرزوها بر باد میرود، چه فرقی دارد که پس از مرگ، در گور مورچهها پیکر انسان را بخورند یا در صحرا گرگها آن را بدرند؟
تفسیر کلی
خیام در این رباعی بیاعتنایی جهان به خواستهها و آرزوهای انسان را بیان میکند و نشان میدهد که چرخ روزگار حتی مطابق میل خردمندان نیز نمیگردد. اشاره به «فلک هفت» و «هشت» بیفایده بودن شمارش و پیشبینیهای نجومی را در برابر حقیقت زندگی برجسته میسازد. از نگاه شاعر، چون سرانجام همه انسانها مرگ است، آرزوها و دلبستگیهای دنیوی پایدار و قابل اتکا نیستند. تصویر خوردهشدن انسان در گور یا دریدهشدن او در دشت نیز بر برابری همگان در برابر مرگ و بیاعتباری تفاوتهای ظاهری تأکید دارد.



