جامی است که عقل آفرین میزندش


خیام-رباعی شماره 115
جامی است که عقل آفرین میزندش
صد بوسه ز مهر بر جبین میزندش
این کوزه گرِ دهر چنین جام لطیف
میسازد و باز بر زمین میزندش
معنی بیتهای شعر
جامی است که عقل آفرین میزندش / صد بوسه ز مهر بر جبین میزندش
این جام، چنان زیبا و شگفتانگیز است که عقل و خرد آن را میستایند و مهر و محبت بر پیشانیاش بوسه میزنند.
این کوزه گرِ دهر چنین جام لطیف / میسازد و باز بر زمین میزندش
کوزهگرِ روزگار، چنین جام ظریف و زیبایی میسازد، اما دوباره آن را بر زمین میزند و نابود میکند؛ یعنی انسان را میآفریند و سرانجام از میان میبرد.
تفسیر کلی
این رباعی جهان را به جامی لطیف و ارزشمند تشبیه میکند که آفرینش آن شایسته ستایش و مهر است. بااینحال، کوزهگرِ دهر پس از ساختن این جام زیبا، آن را بر زمین میزند و نابود میکند؛ تصویری از ناپایداری و شکنندگی زندگی. خیام از این تضاد، پرسشی بنیادین درباره راز آفرینش و مرگ و بیثباتی جهان پیش میکشد. در پس زیبایی ظاهری هستی، حقیقتی تلخ نهفته است: هر موجودی که پدید میآید، سرانجام در معرض زوال قرار دارد.
نتیجهگیری
این رباعی با تشبیه انسان و جهان به جامی لطیف، بر زیبایی آفرینش و ناپایداری زندگی تأکید میکند و یادآور میشود که سرانجام روزگار هر آفریدهای را به نابودی میسپارد.



