حدیث وقف به جایی رسید در شیراز

سعدی-قطعه شماره 139
حدیث وقف به جایی رسید در شیراز
که نیست جز سلسل البول را در او ادرار
فقیه گرسنه تحصیل چون تواند کرد
مگر به روز گدایی کند به شب تکرار
معنی بیتهای شعر
حدیث وقف به جایی رسید در شیراز / که نیست جز سلسل البول را در او ادرار
کار وقف در شیراز چنان نابسامان و بیسامان شده است که دیگر هیچ بهرهای از آن باقی نمانده، جز اینکه شخص مبتلا به بیاختیاری ادرار بتواند در آن ادرار کند.
فقیه گرسنه تحصیل چون تواند کرد / مگر به روز گدایی کند به شب تکرار
فقیه گرسنه چگونه میتواند به تحصیل علم بپردازد؟ مگر اینکه روزها گدایی کند و شبها به درس خواندن و تکرار مطالب بپردازد.
تفسیر کلی
سعدی در این قطعه با زبانی طنزآمیز، نابسامانی و بیثمری نظام وقف در شیراز را به تصویر میکشد. تعبیر اغراقآمیز او نشان میدهد که از آنهمه موقوفه و ادعا، چیزی جز یاری به بیماریِ سلسالبول باقی نمانده است. در بیت دوم، فقیه گرسنه نماد دانشمندی است که به سبب فقر، فرصت و توان تحصیل و عبادت ندارد و ناچار روز را به گدایی و شب را به تکرار درس میگذراند. شعر در مجموع، انتقادی اجتماعی از بیتوجهی به نیازمندان و فاصله میان کارکرد حقیقی وقف و وضعیت نابسامان جامعه است.



