بردند پیمبران و پاکان

سعدی-قطعه شماره 138
بردند پیمبران و پاکان
از بیادبان جفای بسیار
دل تنگ من که پتک و سندان
پیوسته درم زنند و دینار
قدر زر و سیم کم نگردد
وآهن نشود بزرگ مقدار
معنی بیتهای شعر
بردند پیمبران و پاکان / از بیادبان جفای بسیار
پیامبران و پاکان از افراد بیادب و ناسپاس، رنج و ستم فراوان دیدند.
دل تنگ من که پتک و سندان / پیوسته درم زنند و دینار
دل اندوهگین من مانند فلزی است که پیوسته زیر ضربهٔ پتک و سندان قرار دارد و از آن درهم و دینار میسازند.
قدر زر و سیم کم نگردد / وآهن نشود بزرگ مقدار
ارزش طلا و نقره با ضربه خوردن و تغییر شکل کم نمیشود و آهن نیز با این کار ارزش و مرتبهٔ بیشتری پیدا نمیکند.
تفسیر کلی
سعدی در این قطعه یادآور میشود که پیامبران و پاکان نیز از آزار و بیادبی بدکاران در امان نبودهاند. شاعر رنج خود را به فلزی تشبیه میکند که پیوسته زیر ضربهٔ پتک و سندان قرار دارد و این فشارها را نشانهٔ سختی روزگار میداند. با این حال، ارزش حقیقی انسانهای والا با قضاوت یا رفتار فرومایگان کاهش نمییابد. همانگونه که زر و سیم با ضربه بیارزش نمیشوند و آهن نیز به سبب ضربه خوردن به طلا تبدیل نمیگردد، مقام و گوهر هرکس نیز به ذات او وابسته است.



