سپاس و شکر بیپایان خدا را

سعدی-مثنوی شماره 33
سپاس و شکر بیپایان خدا را
بر این نعمت که نعمت نیست ما را
بسا مالا که بر مردم وبال است
مزید ظلم و تاکید ضلال است
مفاصل مرتخی و دست عاطل
به از سرپنجگی و زور باطل
من آن مورم که در پایم بمالند
نه زنبورم که از دستم بنالند
کجا خود شکر این نعمت گزارم
که زور مردم آزاری ندارم
معنی بیتهای شعر
سپاس و شکر بیپایان خدا را / بر این نعمت که نعمت نیست ما را
خدا را بینهایت سپاسگزارم برای این نعمت که نعمتی نداشتنِ آن نعمتهاست.
بسا مالا که بر مردم وبال است / مزید ظلم و تاکید ضلال است
چه بسیار داراییهایی که برای مردم مایهٔ گرفتاریاند و ستم و گمراهی را بیشتر میکنند.
مفاصل مرتخی و دست عاطل / به از سرپنجگی و زور باطل
سستیِ مفاصل و بیکار بودن دست، بهتر از چابکی و تواناییِ بیهوده و زورگویی است.
من آن مورم که در پایم بمالند / نه زنبورم که از دستم بنالند
من مانند مورچهای هستم که مردم آن را زیر پا لگدمال میکنند، نه مانند زنبوری که دیگران از نیش و آزارش شکایت کنند.
کجا خود شکر این نعمت گزارم / که زور مردم آزاری ندارم
چگونه میتوانم شکر این نعمت را بهجا آورم که توان و قدرت آزار رساندن به مردم را ندارم؟
تفسیر کلی
سعدی در این ابیات، خداوند را برای نعمتهایی شکر میکند که شاید در ظاهر کمبود یا ناتوانی به نظر برسند، اما انسان را از پیامدهای زیانبار قدرت و ثروت حفظ میکنند. او هشدار میدهد که مال و توانایی، اگر با خرد و اخلاق همراه نباشند، میتوانند موجب ظلم، گمراهی و گرفتاری شوند. شاعر ناتوانی بیآزار را بر زورمندی ستمگرانه ترجیح میدهد و فروتنی و harmless بودن را ارزشمند میشمارد. تصویر مور و زنبور نیز نمادی از ترجیح زندگی آرام و بیضرر بر قدرتی است که دیگران را میآزارد.



