روزی به سرش نبشته بودند

سعدی-قطعه شماره 71
روزی به سرش نبشته بودند
کاین دولت و منصب آن نیرزد
سی ساله توانگری و فرمان
یکروزه هلاک جان نیرزد
دیدی که چه کرد عیش و چون مرد
آن عاقبت آن فلان نیرزد
صد دور بقا چنان که دید
مردن به زه کمان نیرزد
مقدمه و فضای کلی
این قطعه از سعدی با نگاهی حکمتآمیز و عبرتانگیز، ناپایداری دولت، منصب و ثروت دنیوی را یادآور میشود. شاعر در فضایی اندرزگونه نشان میدهد که سالها توانگری و فرمانروایی در برابر نابودی ناگهانی جان ارزشی ندارد. مضمون اصلی شعر، بیاعتباری قدرت و ضرورت توجه به حقیقت و فرجام زندگی است.
معنی بیتهای شعر
روزی به سرش نبشته بودند / کاین دولت و منصب آن نیرزد
روزی بر سرنوشت او نوشته بودند که این ثروت و مقام، ارزش و دوام چندانی ندارد.
سی ساله توانگری و فرمان / یکروزه هلاک جان نیرزد
ثروت و فرمانرواییِ سیساله، در برابر نابودی ناگهانی و مرگ، ارزشی ندارد.
دیدی که چه کرد عیش و چون مرد / آن عاقبت آن فلان نیرزد
دیدی که خوشی و زندگی با او چه کرد و چگونه مرد؟ سرانجام کار او نشان داد که آن همه لذت و نعمت ارزشی نداشت.
صد دور بقا چنان که دید / مردن به زه کمان نیرزد
حتی اگر صد دوره زندگی و ماندگاری نصیب انسان شود، در برابر مرگ، همچون چیزی ناچیز و بیارزش است.



