چو بندگان کمر بسته شرط خدمت را

سعدی-قطعه شماره 241
چو بندگان کمر بسته شرط خدمت را
روا بود که به کمتر گناه بند کنی
تو نیز بندهای آخر ستیز نتوان برد
خلاف امر خداوندگار چند کنی
معنی بیتهای شعر
چو بندگان کمر بسته شرط خدمت را / روا بود که به کمتر گناه بند کنی
وقتی بندگان برای خدمت آماده و فرمانبردارند، سزاوار نیست که به سبب کوچکترین گناه آنان را به بند و مجازات گرفتار کنی.
تو نیز بندهای آخر ستیز نتوان برد / خلاف امر خداوندگار چند کنی
تو نیز سرانجام بندهای و نمیتوانی با فرمان خداوند ستیزه کنی؛ پس تا چه اندازه میتوانی از فرمان پروردگار سرپیچی کنی؟
تفسیر کلی
سعدی در این قطعه، با زبانی پندآمیز، انسان را به فروتنی و پذیرش جایگاه بندگی خود در برابر خداوند دعوت میکند. همانگونه که خدمتگزار در برابر فرمان خداوندگار باید فرمانبردار باشد، انسان نیز نباید از اطاعت امر الهی سر باز زند. شاعر یادآور میشود که حتی گناهی کوچک میتواند پیامدهای سنگینی داشته باشد و موجب گرفتاری انسان شود. مضمون اصلی شعر، ضرورت فرمانبرداری از خداوند و پرهیز از سرکشی و نافرمانی است.
واژگان دشوار
- کمر بسته: آماده و مهیای خدمت
- شرط خدمت: رسم و آیین خدمتگزاری
- روا: جایز، شایسته
- بند کنی: به بند کشی، مجازات کنی
- ستیز: دشمنی و مخالفت
- نتوان برد: نمیتوان مقابله کرد
- خلاف امر: نافرمانی از فرمان
- خداوندگار: پروردگار، خداوند



