نظر به چشم ارادت مکن به صورت دنیا

سعدی-قطعه شماره 239
نظر به چشم ارادت مکن به صورت دنیا
که التفات نکردند به روی اهل معانی
پیاده رفتن و ماندن بِه از سوار بر اسپی
که ناگهت به زمین برزند چنان که نمانی
معنی بیتهای شعر
نظر به چشم ارادت مکن به صورت دنیا / که التفات نکردند به روی اهل معانی
به ظاهر فریبنده و دنیوی با نگاه محبت و شیفتگی نگاه نکن؛ زیرا اهل معنا و صاحبان بصیرت به ظاهر دنیا توجهی نکردهاند.
پیاده رفتن و ماندن بِه از سوار بر اسپی / که ناگهت به زمین برزند چنان که نمانی
پیاده رفتن و درنگ کردن بهتر از سوار شدن بر اسبی است که ناگهان تو را چنان بر زمین بزند که نابود شوی؛ یعنی احتیاط و آهستگی از شتاب و غرور بهتر است.
تفسیر کلی
سعدی در این قطعه هشدار میدهد که نباید با دیده شیفتگی و دلبستگی به ظاهر فریبنده دنیا نگریست، زیرا اهل معنا ارزش خود را در ظواهر نمیجویند. او بیاعتنایی به جلوههای مادی و توجه به حقیقت درونی انسان را راه درست زندگی میداند. تصویر پیاده رفتن در برابر سوار بودن بر اسب، نمادی از ترجیح آرامش و امنیت بر غرور و شتاب ظاهری است. شاعر یادآور میشود که تکیه بر قدرت و نعمتهای ناپایدار ممکن است ناگهان انسان را به سقوط بکشاند.
واژگان دشوار
- ارادت: محبت، علاقه و میل قلبی
- صورت دنیا: ظاهر و جلوهٔ فریبندهٔ جهان
- التفات: توجه و اعتنا
- اهل معانی: صاحبان معرفت و اندیشه
- پیاده: کسی که سوار نیست و راه میرود
- بِه: بهتر
- اسپ: اسب
- ناگهت: ناگهان تو را
- برزند: بر زمین افکند، به زمین بزند
- نمانی: باقی نمانی، زنده نمانی



