مقابلت نکند با حجر به پیشانی

سعدی-قطعه شماره 238
مقابلت نکند با حجر به پیشانی
مگر کسی که تهور کند به نادانی
کس این خطا نپسندد که دفع دشمن خود
توانی و نکنی و یا کنی و نتوانی
معنی بیتهای شعر
مقابلت نکند با حجر به پیشانی / مگر کسی که تهور کند به نادانی
هیچکس جز فردی نادان و بیباک، با پیشانی خود به مقابله و رویارویی با سنگ نمیرود.
کس این خطا نپسندد که دفع دشمن خود / توانی و نکنی و یا کنی و نتوانی
هیچکس این کار نادرست را نمیپسندد که بتوانی دشمن خود را دفع کنی و چنین نکنی، یا به مقابله با او برخیزی در حالی که توانایی شکست دادنش را نداری.
تفسیر کلی
سعدی در این قطعه، ناتوانی یا سستی در برابر دشمن را نکوهش میکند و آن را به کوبیدن سنگ با پیشانی تشبیه میسازد. از دید او، رویارویی بیحساب با دشمن نشانه تهور و نادانی است، نه شجاعت واقعی. انسان خردمند باید زمانی که توان دفع دشمن را دارد، از فرصت استفاده کند و در انجام وظیفه کوتاهی نورزد. همچنین اقدام به کاری که توانایی انجامش را ندارد، خطایی نابخشودنی و برخاسته از بیتدبیری است.
واژگان دشوار
- مقابلت: رویارویی با تو؛ مقابله با تو
- حَجَر: سنگ
- پیشانی: پیشِ سر؛ forehead
- تَهَوُّر: بیباکی و گستاخی همراه با بیاحتیاطی
- نادانی: بیخردی؛ ناآگاهی
- خطا: اشتباه؛ کار نادرست
- نپسندد: نیکو و شایسته نداند
- دَفع: دور کردن؛ از میان برداشتن
- دشمن: بدخواه؛ مخالف
- توانی: بتوانی؛ قدرت انجام کاری را داشته باشی



