سفینه ی حکمیات و نظم و نثر لطیف

سعدی-قطعه شماره 128
سفینه ی حکمیات و نظم و نثر لطیف
که بارگاه ملوک و صدور را شاید
به صدر صاحب صاحبقران فرستادم
مگر به عین عنایت قبول فرماید
رونده رفت ندانم رسید یا نرسید
از این قیاس که آینده دیر میآید
به پارسایی از این حال مشورت بردم
مگر ز خاطر من بند بسته بگشاید
چه گفت گفت ندانی که خواجه دریایی ست
نه هر سفینه ز دریا درست باز آید
معنی بیتهای شعر
سفینه ی حکمیات و نظم و نثر لطیف / که بارگاه ملوک و صدور را شاید
این مجموعهای از سخنان حکمتآمیز و نظم و نثر دلپذیر است که شایستهٔ بارگاه پادشاهان و بزرگان است.
به صدر صاحب صاحبقران فرستادم / مگر به عین عنایت قبول فرماید
آن را به پیشگاه پادشاه پیروزمند فرستادم، باشد که با لطف و عنایت خویش آن را بپذیرد.
رونده رفت ندانم رسید یا نرسید / از این قیاس که آینده دیر میآید
فرستاده رفت و نمیدانم به مقصد رسید یا نه؛ زیرا از این نشانه میتوان دریافت که رسیدن او دیر خواهد بود.
به پارسایی از این حال مشورت بردم / مگر ز خاطر من بند بسته بگشاید
در این باره با مردی پارسا مشورت کردم، شاید گرهی را که بر اندیشهام بسته شده است بگشاید.
چه گفت گفت ندانی که خواجه دریایی ست / نه هر سفینه ز دریا درست باز آید
گفت: نمیدانی که آن بزرگوار مانند دریایی است؛ و هر کشتیای که به دریا میرود، سالم و درست از آن بازنمیگردد.
تفسیر کلی
سعدی در این قطعه از فرستادن مجموعهای از حکمتها و اشعار و نثرهای لطیف برای پادشاهی صاحبمنصب سخن میگوید و امیدوار است که این اثر با لطف و عنایت او پذیرفته شود. شاعر پس از روانه کردن فرستاده، در نگرانیِ رسیدن نامه و کتاب و آگاهی از نتیجه آن به سر میبرد. دیر رسیدن خبر، اضطراب و بیخبری او را بیشتر میکند و او برای رهایی از این پریشانی با مردی پارسا مشورت میجوید. درونمایه شعر، پیوند ادب و فروتنی با امید به پذیرش، و نیز بیان دلمشغولی انسان در برابر سرنوشت نامعلوم تلاش خویش است.



