زمان ضایع مکن در علم صورت

سعدی-قطعه شماره 204
زمان ضایع مکن در علم صورت
مگر چندان که در معنی بری راه
چو معنی یافتی صورت رها کن
که این تخم است و آنها سر به سر کاه
اگر بقراط جولاهی نداند
نیفزاید بر او بر قدر جولاه
مقدمه و فضای کلی
این قطعه بر ارزش برتر معنا در برابر ظاهر و صورت تأکید میکند. سعدی مخاطب را از صرفِ پرداختن به دانش ظاهری برحذر میدارد و او را به یافتن حقیقت و ژرفای مفاهیم فرامیخواند. فضای شعر، تعلیمی و حکمتآمیز است و با تشبیه معنا به تخم و صورت به کاه، بیثمری ظاهرگرایی را نشان میدهد.
معنی بیتهای شعر
زمان ضایع مکن در علم صورت / مگر چندان که در معنی بری راه
وقت خود را تنها صرف آموختن ظاهر و صورت علم نکن، مگر به اندازهای که از راه آن به حقیقت و معنا برسی.
چو معنی یافتی صورت رها کن / که این تخم است و آنها سر به سر کاه
هنگامی که به حقیقت و معنای علم دست یافتی، به ظاهر آن دل مبند؛ زیرا معنا مانند دانه است و صورتها چیزی جز کاه نیستند.
اگر بقراط جولاهی نداند / نیفزاید بر او بر قدر جولاه
اگر پزشکی مانند بقراط از کار جولاه و بافندگی آگاهی نداشته باشد، ندانستن این حرفه چیزی از مقام پزشکی او نمیکاهد؛ هرکس باید در دانش و کار تخصصی خود مهارت داشته باشد.



