المنةلله که نمردیم و بدیدیم

سعدی-سایر اشعار
شماره 26
المنةلله که نمردیم و بدیدیم
دیدار عزیزان و به خدمت برسیدیم
در رفتن و بازآمدن رایت منصور
بس فاتحه خواندیم و به اخلاص دمیدیم
تا بار دگر دمدمه ی کوس بشارت
وآوای درای شتران باز شنیدیم
چون ماه شب چارده از شرق برآمد
رویی که در آن ماه چو نو میطلبیدم
شکر شکر عافیت از کام حلاوت
امروز بگفتیم که حنظل بچشیدیم
در سایه ی ایوان سلامت ننشستیم
تا کوه و بیابان مشقت نبریدیم
وقت است به دندان لب مقصود گزیدن
آن شد که به حسرت سرانگشت گزیدیم
دست فلک آن روز چنان آتش تفریق
در خرمن ما زد که چو گندم بتپیدیم
المنةلله که هوای خوش نوروز
باز آمد و از جور زمستان برهیدیم
دشمن که نمیخواست چنین روز بشارت
همچون دهلش پوست به چوگان بدریدیم
سعدی ادب آن است که در حضرت خورشید
گوییم که ما خود شب تاریک ندیدیم
معنی بیتهای شعر
المنةلله که نمردیم و بدیدیم / دیدار عزیزان و به خدمت برسیدیم
خدا را شکر که زنده ماندیم و دیدار عزیزان را دیدیم و توانستیم به خدمتشان برسیم.
در رفتن و بازآمدن رایت منصور / بس فاتحه خواندیم و به اخلاص دمیدیم
هنگام رفتن و بازگشتن پرچم پیروزی، بسیار دعا و فاتحه خواندیم و با اخلاص در آن دمیدیم.
تا بار دگر دمدمه ی کوس بشارت / وآوای درای شتران باز شنیدیم
تا دوباره صدای طبل مژده و زنگ شتران را بشنویم.
چون ماه شب چارده از شرق برآمد / رویی که در آن ماه چو نو میطلبیدم
هنگامی که آن چهره، مانند ماه شب چهارده، از سوی شرق آشکار شد؛ همان رویی که آن را همچون ماه نو آرزو میکردم.
شکر شکر عافیت از کام حلاوت / امروز بگفتیم که حنظل بچشیدیم
اکنون که از رنج و سختی رهایی یافتهایم، شیرینی سلامت را شکر میکنیم؛ زیرا پیش از این تلخیهای فراوان چشیده بودیم.
در سایه ی ایوان سلامت ننشستیم / تا کوه و بیابان مشقت نبریدیم
تا زمانی که سختی پیمودن کوه و بیابان را تحمل نکردیم، به آسایش و سلامت نرسیدیم.
وقت است به دندان لب مقصود گزیدن / آن شد که به حسرت سرانگشت گزیدیم
اکنون زمان آن است که به کامیابی برسیم و به آرزوی خود دست یابیم؛ زیرا پیش از این از حسرت فرصتهای ازدسترفته، انگشت پشیمانی گزیدیم.
دست فلک آن روز چنان آتش تفریق / در خرمن ما زد که چو گندم بتپیدیم
روزگار با جدایی چنان آتشی بر هستی ما زد که مانند دانههای گندم در آتش، از شدت رنج و اضطراب به تپش افتادیم.
المنةلله که هوای خوش نوروز / باز آمد و از جور زمستان برهیدیم
خدا را شکر که هوای دلانگیز نوروز دوباره آمد و از ستم و سختی زمستان رهایی یافتیم.
دشمن که نمیخواست چنین روز بشارت / همچون دهلش پوست به چوگان بدریدیم
دشمنی را که نمیخواست چنین روز شادیبخشی را ببینیم، چنان شکست دادیم که پوستش مانند پوست دهل با ضربههای چوگان دریده شد.
سعدی ادب آن است که در حضرت خورشید / گوییم که ما خود شب تاریک ندیدیم
ای سعدی، ادب اقتضا میکند که در حضور خورشید بگوییم ما هرگز شب تاریک را ندیدهایم؛ یعنی در برابر بزرگواری و روشنایی محبوب، از تیرگیها سخن نگوییم.
تفسیر کلی
شاعر در این ابیات با سپاسگزاری از خداوند، شادی خود را از زنده ماندن و دیدار دوباره عزیزان بیان میکند. بازگشت پیروزمندانه و رسیدن به خدمت یاران، برای او چنان ارزشمند است که آن را با خواندن فاتحه و اظهار اخلاص همراه میسازد. تصویر کوس بشارت و صدای زنگ شتران، فضای انتظار، سفر و فرارسیدن خبری خوش را تداعی میکند. تشبیه این بازگشت به برآمدن ماه شب چهارده از شرق، شکوه و روشنیِ دیدار را برجسته کرده و نشان میدهد که حضور عزیزان همچون نوری امیدبخش است.



