خوشا سپیدهدمی باشد آنکه بینم باز

سعدی-سایر اشعار
شماره 21
خوشا سپیدهدمی باشد آنکه بینم باز
رسیده بر سر الله اکبر شیراز
بدیده بار دگر آن بهشتِ روی زمین
که بار ایمنی آرد نه جور قحط و نیاز
نه لایق ظلمات است بالله این اقلیم
که تختگاه سلیمان بُده ست و حضرت راز
هزار پیر و ولی بیش باشد اندر وی
که کعبه بر سر ایشان همی کند پرواز
به ذکر و فکر و عبادت به روح شیخ کبیر
به حق روزبهان و به حق پنج نماز
که گوش دار تو این شهر نیکمردان را
ز دست ظالم بد دین و کافر غماز
به حق کعبه و آن کس که کرد کعبه بنا
که دار مردم شیراز در تجمل و ناز
هر آن کسی که کند قصد قبةالاسلام
بریده باد سرش همچو زر و نقره به گاز
که سعدی از حق شیراز روز و شب میگفت
که شهرها همه بازند و شهر ما شهباز
معنی بیتهای شعر
خوشا سپیدهدمی باشد آنکه بینم باز / رسیده بر سر الله اکبر شیراز
خوشا آن سپیدهدمی که دوباره شیراز را ببینم و به آنجا، در کنار ندای اللهاکبر، برسم.
بدیده بار دگر آن بهشتِ روی زمین / که بار ایمنی آرد نه جور قحط و نیاز
دوباره آن بهشت زمینی را ببینم؛ شهری که امنیت و آسایش میآورد، نه رنج قحطی و نیازمندی.
نه لایق ظلمات است بالله این اقلیم / که تختگاه سلیمان بُده ست و حضرت راز
به خدا سوگند، این سرزمین سزاوار تاریکی و تباهی نیست؛ زیرا زمانی تختگاه سلیمان و جایگاه راز و بزرگی بوده است.
هزار پیر و ولی بیش باشد اندر وی / که کعبه بر سر ایشان همی کند پرواز
در این شهر بیش از هزار پیر و ولیِ خدا زندگی میکنند؛ چنان بزرگمرتبهاند که کعبه بر فراز آنان به پرواز درمیآید.
به ذکر و فکر و عبادت به روح شیخ کبیر / به حق روزبهان و به حق پنج نماز
به حرمت ذکر و اندیشه و عبادت، و به روح شیخ بزرگ و حق روزبهان و حرمت پنج نماز سوگند.
که گوش دار تو این شهر نیکمردان را / ز دست ظالم بد دین و کافر غماز
از تو میخواهم این شهر نیکمردان را از دست ستمگر بددین و سخنچین و کافر حفظ کنی.
به حق کعبه و آن کس که کرد کعبه بنا / که دار مردم شیراز در تجمل و ناز
به حرمت کعبه و به حرمت آنکس که کعبه را بنا کرد، مردم شیراز را در آسایش، شکوه و نعمت نگاه دار.
هر آن کسی که کند قصد قبةالاسلام / بریده باد سرش همچو زر و نقره به گاز
هر کس قصد آسیب رساندن به این شهر اسلامی را داشته باشد، سرش بریده باد؛ همانگونه که زر و نقره را با ابزار برش میبرند.
که سعدی از حق شیراز روز و شب میگفت / که شهرها همه بازند و شهر ما شهباز
سعدی شب و روز درباره برتری و حق شیراز سخن میگفت و باور داشت که همه شهرها بازند، اما شهر ما مانند شهباز، برترین و بلندپروازتر از همه است.
تفسیر کلی
این شعر بیانگر دلبستگی عمیق سعدی به شیراز و شوق بازگشت به زادگاه خویش است. شاعر شیراز را سرزمینی بهشتی، امن و برخوردار از برکت میداند و آن را شایسته روشنایی و دور از ظلمت و تنگدستی معرفی میکند. اشاره به تختگاه سلیمان و حضور پیران و اولیای بسیار، جایگاه معنوی و تاریخی این شهر را برجسته میسازد. در مجموع، شعر ترکیبی از حسرت دوری، امید دیدار دوباره و ستایش شکوه طبیعی و روحانی شیراز است.



