برگ تحویل میکند رمضان

سعدی-سایر اشعار
شماره 28
برگ تحویل میکند رمضان
بار تودیع بر دل اخوان
یار نادیده سیر زود برفت
دیر ننشست نازنین مهمان
غادر الحب صحبةالاحباب
فارقالخل عشرة الخلان
ماه فرخنده روی برپیچید
و علیک السلام یا رمضان
الوداع ای زمان طاعت و خیر
مجلس ذکر و محفل قرآن
مهر فرمان ایزدی بر لب
نفس در بند و دیو در زندان
تا دگر روزه با جهان آید
بس بگردد به گونه گونه جهان
بلبلی زار زار مینالید
بر فراق بهار وقت خزان
گفتم انده مبر که بازآید
روز نوروز و لاله و ریحان
گفت ترسم بقا وفا نکند
ورنه هر سال گل دمد بستان
روزه بسیار و عید خواهد بود
تیر ماه و بهار و تابستان
تا که در منزل حیات بود
سال دیگر که در غریبستان
خاک چندان از آدمی بخورد
که شود خاک و آدمی یکسان
هردم از روزگار ما جزوی ست
که گذر میکند چو برق یمان
کوه اگر جزو جزو برگیرند
متلاشی شود به دور زمان
تا قیامت که دیگر آب حیات
بازگردد به جوی رفته روان
یا رب آن دم که دم فرو بندد
ملک الموت واقف شیطان
کار جان پیش اهل دل سهل است
تو نگه دار جوهر ایمان
معنی بیتهای شعر
برگ تحویل میکند رمضان / بار تودیع بر دل اخوان
ماه رمضان در حال رفتن است و بارِ خداحافظی و وداع بر دل دوستان و برادران سنگینی میکند.
یار نادیده سیر زود برفت / دیر ننشست نازنین مهمان
این یار نادیدهمانده، یعنی رمضان، خیلی زود رفت و این مهمان عزیز مدت زیادی نزد ما نماند.
غادر الحب صحبةالاحباب / فارقالخل عشرة الخلان
محبوب از همراهی دوستان رفت و یار از همنشینی دوستان و یاران جدا شد.
ماه فرخنده روی برپیچید / و علیک السلام یا رمضان
ماه مبارک روی از ما برتافت و رفت؛ ای رمضان، بدرود و سلام بر تو.
الوداع ای زمان طاعت و خیر / مجلس ذکر و محفل قرآن
ای زمان عبادت و نیکی، ای هنگام برپا داشتن مجالس ذکر و محافل قرآن، بدرود.
مهر فرمان ایزدی بر لب / نفس در بند و دیو در زندان
در رمضان فرمان خدا بر زبانها جاری بود، نفس سرکش مهار شد و شیطان در بند و زندانی بود.
تا دگر روزه با جهان آید / بس بگردد به گونه گونه جهان
تا زمانی که روزه دوباره به جهان بازگردد، جهان دگرگونیها و گردشهای بسیار خواهد داشت.
بلبلی زار زار مینالید / بر فراق بهار وقت خزان
بلبل در فصل پاییز از دوری بهار، با اندوه فراوان ناله میکرد.
گفتم انده مبر که بازآید / روز نوروز و لاله و ریحان
به بلبل گفتم غمگین نباش، زیرا روزهای بهار و نوروز و روییدن لاله و ریحان دوباره فراخواهد رسید.
گفت ترسم بقا وفا نکند / ورنه هر سال گل دمد بستان
بلبل گفت میترسم عمر و ماندگاری به وعده خود وفا نکند؛ وگرنه هر سال در بوستان گل میشکفد.
روزه بسیار و عید خواهد بود / تیر ماه و بهار و تابستان
روزههای بسیار و عیدهای فراوان در پیش است و ماه تیر و فصل بهار و تابستان نیز خواهد آمد.
تا که در منزل حیات بود / سال دیگر که در غریبستان
تا وقتی در خانه و سرای زندگی هستیم، سال دیگر نیز در این جهان غریب و ناآشنا خواهیم بود.
خاک چندان از آدمی بخورد / که شود خاک و آدمی یکسان
خاک آنقدر از پیکر انسان میخورد که سرانجام خاک و آدمی یکسان و درهمآمیخته میشوند.
هردم از روزگار ما جزوی ست / که گذر میکند چو برق یمان
هر لحظه از عمر ما بخشی از روزگار ماست که همچون برق درخشان یمانی با سرعت میگذرد.
کوه اگر جزو جزو برگیرند / متلاشی شود به دور زمان
اگر کوه را ذرهذره بردارند، در گذر زمان از هم میپاشد و نابود میشود.
تا قیامت که دیگر آب حیات / بازگردد به جوی رفته روان
این رفتوآمد و دگرگونی ادامه دارد تا قیامت؛ آن هنگام که آب زندگی دوباره به جوی روانِ خود بازگردد.
یا رب آن دم که دم فرو بندد / ملک الموت واقف شیطان
پروردگارا، آن لحظه که انسان آخرین نفس خود را فرو میبرد و فرشته مرگ حاضر میشود، به او یاری رسان.
کار جان پیش اهل دل سهل است / تو نگه دار جوهر ایمان
برای اهل دل و صاحبان ایمان، گذر دادن جان از این جهان آسان است؛ پس تو گوهر ایمان ما را حفظ کن.
تفسیر کلی
این شعر وداع با ماه رمضان را با زبانی سرشار از اندوه و دلبستگی به تصویر میکشد. سعدی رمضان را مهمانی نازنین و فرخنده میداند که اگرچه دیر نپایید، بر دل مؤمنان اثری عمیق گذاشت. تعبیرهایی چون «بار تودیع» و «فراق یار» حس جدایی از محبوبی گرانقدر را برجسته میکنند. در پایان، چرخش ماه و پنهان شدن چهره آن نمادی از گذر شتابان زمان و پایان فرصتهای معنوی است.



