چه نیکبخت کسانی که اهل شیرازند

سعدی-سایر اشعار
شماره 17
چه نیکبخت کسانی که اهل شیرازند
که زیر بال همای بلند پروازند
به روزگار همایون خسرو عادل
که گرگ و میش به توفیق او همآوازند
مظفرالدین سلجوقشاه کز عدلش
روان تکله و بوبکر سعد مینازند
خدای را به تو خلق نعمتی ست چنان
کز او به شکر دگر نعمتش نپردازند
سزای خصم تو گیتی دهد که سنگ خلاف
از آسمان به سر خویشتن بیندازند
بلاغت ید بیضای موسی عمران
به کید سحر چه ماند که ساحران سازند
دعای صالح و صادق رقیب جان تو باد
که اهل پارس به صدق و صلاح ممتازند
معنی بیتهای شعر
چه نیکبخت کسانی که اهل شیرازند / که زیر بال همای بلند پروازند
چه خوشبختاند کسانی که اهل شیراز هستند؛ زیرا در پناه حمایت و بزرگواریِ بلندمرتبهای زندگی میکنند.
به روزگار همایون خسرو عادل / که گرگ و میش به توفیق او همآوازند
در روزگار فرخندهٔ این پادشاه عادل، به برکت وجود او حتی گرگ و میش با یکدیگر سازگار و همآواز شدهاند.
مظفرالدین سلجوقشاه کز عدلش / روان تکله و بوبکر سعد مینازند
مظفرالدین سلجوقشاه، که از عدالت او روح و یادِ تکله و بوبکر سعد به خود میبالد.
خدای را به تو خلق نعمتی ست چنان / کز او به شکر دگر نعمتش نپردازند
ای پادشاه، خداوند بهوسیلهٔ تو نعمتی بزرگ به مردم بخشیده است؛ چنانکه آنان برای شکرگزاریِ این نعمت، به شکر نعمت دیگری نمیپردازند.
سزای خصم تو گیتی دهد که سنگ خلاف / از آسمان به سر خویشتن بیندازند
جهان سزا و کیفر دشمنان تو را چنان بدهد که سنگ مخالفت را از آسمان بر سر خودشان فرود آورند.
بلاغت ید بیضای موسی عمران / به کید سحر چه ماند که ساحران سازند
بلاغت و سخنوریِ تو مانند دست درخشان موسی است؛ نیرنگ و افسون ساحران در برابر آن چه ارزشی دارد؟
دعای صالح و صادق رقیب جان تو باد / که اهل پارس به صدق و صلاح ممتازند
دعای مردم شایسته و راستگو نگهبان جان تو باشد؛ زیرا مردم سرزمین پارس به راستی و نیکوکاری ممتازند.
پیام و مفهوم اصلی
این شعر در ستایش مردم شیراز و بخت نیک آنان است که در روزگار فرمانروایی عادل و دادگستر، در سایه حمایت و امنیت او زندگی میکنند. سعدی با بهرهگیری از تصویر هما و همآوا شدن گرگ و میش، شکوه، آرامش و عدالت دوران مظفرالدین سلجوقشاه را میستاید و او را نعمتی بزرگ از سوی خداوند برای مردم میداند.



