ای بلبل خوش سخن چه شیرین نفسی

سعدی-رباعی شماره 189
ای بلبل خوش سخن چه شیرین نفسی
سرمست هوی و پایبند هوسی
ترسم که به یاران عزیزت نرسی
کز دست و زبان خویشتن در قفسی
معنی بیتهای شعر
ای بلبل خوش سخن چه شیرین نفسی / سرمست هوی و پایبند هوسی
ای بلبل خوشآواز، چه سخنان شیرین و دلنشینی میگویی؛ اما خود شیفتهٔ خواهشها و گرفتار هوسهایی.
ترسم که به یاران عزیزت نرسی / کز دست و زبان خویشتن در قفسی
میترسم به یاران عزیزت نرسی، زیرا به سبب رفتار و گفتار خودت در قفس گرفتار شدهای.
تفسیر کلی
سعدی در این رباعی، بلبل خوشآواز را نماد انسانی میداند که از سخن شیرین و جذاب برخوردار است، اما در دام هوا و هوس گرفتار شده است. شاعر هشدار میدهد که دلبستگی به خواستههای نفسانی ممکن است انسان را از یاران و مقصودهای ارزشمندش دور کند. تعبیر «از دست و زبان خویشتن در قفسی» نشان میدهد که گاهی خودِ انسان با رفتار و گفتارش برای خویش محدودیت و گرفتاری میآفریند. پیام کلی شعر، دعوت به خویشتنداری، مراقبت از زبان و پرهیز از اسارت در دام هوسهای زودگذر است.



