سحر بلبل حکایت با صبا کرد
حافظ-غزل شماره 130
سحر بلبل حکایت با صبا کرد
که عشق روی گل با ما چه‌ها کرد
از آن رنگ رخم خون در دل افتاد
وز آن گلشن به خارم مبتلا کرد
غلام همت آن نازنینم
که کار خیر بی روی و ریا کرد
من از بیگانگان دیگر ننالم
که با من هر چه کرد آن آشنا کرد
گر از سلطان طمع کردم خطا بود
ور از دلبر وفا جستم جفا کرد
خوشش باد آن نسیم صبحگاهی
که درد شب نشینان را دوا کرد
نقاب گل کشید و زلف سنبل
گره بند قبای غنچه وا کرد
به هر سو بلبل عاشق در افغان
تنعم از میان باد صبا کرد
بشارت بر به کوی مِی فروشان
که حافظ توبه از زهد ریا کرد
وفا از خواجگان شهر با من
کمال دولت و دین بوالوفا کرد
معنی بیت های نخستین
1. سحر بلبل حکایت با صبا کرد / که عشق روی گل با ما چه‌ها کرد:
بلبل سحرگاهی با نسیم صبحگاهی درد دل می‌کند و از تأثیر عشق گل (معشوق) بر خود می‌گوید. حافظ با این تصویر زیبا، حال عاشق دل‌سوخته را به بلبل تشبیه می‌کند که از سوز عشق می‌نالد.
2. از آن رنگ رخم خون در دل افتاد / وز آن گلشن به خارم مبتلا کرد:
شاعر می‌گوید: از سرخی رخسار معشوق، خون در دلم ریخت و از آن باغ زیبا (وجود معشوق) به خارهای درد مبتلا گشتم. این بیت نشان‌دهندهٔ دوگانگی جذابیت و رنج عشق است.
3. غلام همت آن نازنینم / که کار خیر بی روی و ریا کرد:
حافظ اعلام می‌کند: بندهٔ همت آن یار نازنینم که کار نیک را بدون هیچ چشمداشت و ریا انجام داد. این بیت بر اهمیت اخلاص در عمل تأکید دارد.
4. من از بیگانگان دیگر ننالم / که با من هر چه کرد آن آشنا کرد:
شاعر می‌گوید: از دیگران شکایت نمی‌کنم، چرا که هرچه بر سرم آمد، از همان یار آشنا بود. این بیانگر پذیرش همهٔ رفتارهای معشوق از سوی عاشق است.
5. گر از سلطان طمع کردم خطا بود / ور از دلبر وفا جستم جفا کرد:
حافظ با نگاهی فلسفی می‌گوید: اگر از سلطان (حاکم) طمع داشتم خطا بود، و اگر از معشوق وفا خواستم، او با جفا پاسخ داد. این بیت ناپایداری دنیا و روابط را نشان می‌دهد.
معنی بیت های پایانی
6. خوشش باد آن نسیم صبحگاهی / که درد شب نشینان را دوا کرد:
شاعر به نسیم صبحگاهی درود می‌فرستد که درد شب‌زنده‌داران را درمان کرد. این بیت نماد امید و فرج پس از سختی‌هاست.
7. نقاب گل کشید و زلف سنبل / گره بند قبای غنچه وا کرد:
حافظ به زیبایی توصیف می‌کند: گل نقاب از رخ کشید و سنبل (موهای معشوق) گره‌های پیراهن غنچه را گشود. این تصویرپردازی زیبا از بهار نشان‌دهندهٔ هنر والای حافظ است.
8. به هر سو بلبل عاشق در افغان / تنعم از میان باد صبا کرد:
در همه جا بلبلان عاشق ناله سر می‌دهند و باد صبا از میان آنها لذت می‌برد. این بیت فضای بهاری و عاشقانه را به تصویر می‌کشد.
9. بشارت بر به کوی مِی فروشان / که حافظ توبه از زهد ریا کرد:
حافظ با شادی اعلام می‌کند: به می‌فروشان بشارت دهید که من از زهد ریاکارانه توبه کردم! این بیت نشان‌دهندهٔ گرایش حافظ به صداقت و راستی است.
10. وفا از خواجگان شهر با من / کمال دولت و دین بوالوفا کرد:
شاعر با طنز می‌گوید: بزرگان شهر به من وفا نشان دادند! همان‌ها که وفاداری را (با رفتارشان) ناقص کردند. این بیت انتقاد از ریاکاری اشراف است.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.