بیا که تُرک فلک خوانِ روزه غارت کرد
حافظ-غزل شماره 131
بیا که تُرک فلک خوانِ روزه غارت کرد
هلال عید به دور قدح اشارت کرد
ثواب روزه و حج قبول آنکس برد
که خاک میکده ی عشق را زیارت کرد
مقام اصلی ما گوشه ی خرابات است
خداش خیر دهاد آنکه این عمارت کرد
بهای باده ی چون لعل چیست جوهر عقل
بیا که سود کسی برد کاین تجارت کرد
نماز در خمِ آن ابروان محرابی
کسی کند که به خون جگر طهارت کرد
فغان که نرگس جمّاش شیخ شهر امروز
نظر به دُردکشان از سر حقارت کرد
به روی یار نظر کن ز دیده منّت دار
که کار دیده نظر از سر بصارت کرد
حدیث عشق ز حافظ شنو نه از واعظ
اگر چه صنعت بسیار در عبارت کرد
معنی بیت های نخستین
1. بیا که تُرک فلک خوانِ روزه غارت کرد / هلال عید به دور قدح اشارت کرد:
حافظ با اشاره به پایان ماه رمضان می‌گوید: بیا که چرخ گردون (ترک فلک) روزه‌داران را غارت کرد (اشاره به پایان ماه روزه) و هلال عید بر لبهٔ جام شراب اشاره نمود. این بیت به زیبایی پایان ریاضت و آغاز شادی را به تصویر می‌کشد.
2. ثواب روزه و حج قبول آنکس برد / که خاک میکده ی عشق را زیارت کرد:
شاعر با نگاهی عارفانه بیان می‌کند: ثواب واقعی روزه و حج را کسی می‌برد که خاک میخانهٔ عشق را زیارت کرده باشد. این بیت برتری عشق حقیقی بر ظواهر دینی را نشان می‌دهد.
3. مقام اصلی ما گوشه ی خرابات است / خداش خیر دهاد آنکه این عمارت کرد:
حافظ با صراحت اعلام می‌کند: جایگاه راستین ما گوشهٔ خرابات است، خداوند به سازندهٔ این مکان (خرابات) خیر دهد! این بیت نماد گرایش حافظ به حقیقت جویی به جای ریاکاری است.
4. بهای باده ی چون لعل چیست جوهر عقل / بیا که سود کسی برد کاین تجارت کرد:
با استفهامی بلاغی می‌پرسد: ارزش شراب سرخ (عشق) در برابر عقل چیست؟ بیا ببین چه کسی از این تجارت سود برد! این بیت ارزش والای عشق را در مقایسه با عقل خشک نشان می‌دهد.
معنی بیت های پایانی
5. نماز در خمِ آن ابروان محرابی / کسی کند که به خون جگر طهارت کرد:
حافظ نماز راستین را اینگونه توصیف می‌کند: نماز واقعی را کسی به جای می‌آورد که در خم ابروان معشوق (محراب حقیقی) با خون دل طهارت یافته باشد. این بیت نماز عاشقانه را برتر از نماز ظاهری می‌داند.
6. فغان که نرگس جمّاش شیخ شهر امروز / نظر به دُردکشان از سر حقارت کرد:
با تأسف از تغییر حال شیخ می‌گوید: افسوس که امروز شیخ شهر (با چشمان نرگس‌گونه‌اش) به مستان از روی تحقیر نگریست! این بیت نشان‌دهندهٔ تغییر رویهٔ ناگهانی برخی زاهدان است.
7. به روی یار نظر کن ز دیده منّت دار / که کار دیده نظر از سر بصارت کرد:
حافظ به بیننده توصیه می‌کند: به روی یار بنگر و از چشم سپاسگزار باش که نگاهش از سر بینش و آگاهی بود. این بیت اهمیت نگاه آگاهانه و عاشقانه را یادآور می‌شود.
8. حدیث عشق ز حافظ شنو نه از واعظ / اگر چه صنعت بسیار در عبارت کرد:
شاعر در پایان تأکید می‌کند: سخن عشق را از حافظ بشنو نه از واعظان، اگرچه آنان در گفتار بسیار هنرنمایی کنند. این بیت به عنوان مهر تأییدی بر اصالت تجربهٔ عاشقانهٔ حافظ است.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.