مزن بر دل ز نوک غمزه تیرم-همراه با معنی و تفسیر

مزن بر دل ز نوک غمزه تیرم

حافظ-غزل شماره 332

مزن بر دل ز نوک غمزه تیرم

که پیش چشم بیمارت بمیرم

نصاب حُسن در حد کمال است

زکاتم ده که مسکین و فقیرم

چو طفلان تا کی ای زاهد فریبی

به سیب بوستان و شهد و شیرم

چنان پر شد فضای سینه از دوست

که فکر خویش گم شد از ضمیرم

قدح پر کن که من در دولت عشق

جوانبخت جهانم گر چه پیرم

قراری بسته‌ام با می فروشان

که روز غم به جز ساغر نگیرم

مبادا جز حساب مطرب و می

اگر نقشی کشد کلک دبیرم

در این غوغا که کس کس را نپرسد

من از پیر مغان منّت پذیرم

خوشا آن دم کز استغنای مستی

فراغت باشد از شاه و وزیرم

من آن مرغم که هر شام و سحرگاه

ز بام عرش می‌آید صفیرم

چو حافظ گنج او در سینه دارم

اگر چه مدعی بیند حقیرم

معنی و تفسیر بیت های نخستین

۱. مزن بر دل ز نوک غمزه تیرم / که پیش چشم بیمارت بمیرم:
حافظ از معشوق می‌خواهد که با نگاه غمزه‌آمیز خود به دل او تیر نزند، زیرا او در برابر چشمان معشوق خواهد مرد. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و فداکاری اوست.

۲. نصاب حُسن در حد کمال است / زکاتم ده که مسکین و فقیرم:
حافظ می‌گوید که زیبایی معشوق به حد کمال رسیده است و از او می‌خواهد که زکات (بخشش) خود را به او بدهد، زیرا او مسکین و فقیر است. این بیت نشان‌دهنده‌ی نیاز او به عشق و بخشش معشوق است.

۳. چو طفلان تا کی ای زاهد فریبی / به سیب بوستان و شهد و شیرم:
حافظ به زاهد (عارف ریاکار) می‌گوید که تا کی مانند کودکان او را با سیب بوستان و شهد و شیر فریب می‌دهد. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه طنزآمیز او به ریاکاری است.

۴. چنان پر شد فضای سینه از دوست / که فکر خویش گم شد از ضمیرم:
حافظ می‌گوید که سینه‌ی او از دوست (معشوق) پر شده است، تا جایی که فکر خود را از یاد برده است. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق بی‌قید و شرط اوست.

۵. قدح پر کن که من در دولت عشق / جوانبخت جهانم گر چه پیرم:
حافظ می‌خواهد که قدح (جام) پر شود، زیرا او در دولت عشق جوانبخت (خوش‌بخت) است، حتی اگر پیر باشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی شادی و نشاط او در عشق است.

معنی و تفسیر بیت های پایانی

۶. قراری بسته‌ام با می فروشان / که روز غم به جز ساغر نگیرم:
حافظ می‌گوید که با می‌فروشان قرار گذاشته است که در روز غم جز ساغر (جام شراب) نگیرد. این بیت نشان‌دهنده‌ی بی‌اعتنایی او به غم و اندوه است.

۷. مبادا جز حساب مطرب و می / اگر نقشی کشد کلک دبیرم:
حافظ می‌گوید که اگر قلم او نقشی بکشد، جز حساب مطرب و می (شادی و عیش) نخواهد بود. این بیت نشان‌دهنده‌ی بی‌اعتنایی او به دنیا و تظاهر است.

۸. در این غوغا که کس کس را نپرسد / من از پیر مغان منّت پذیرم:
حافظ می‌گوید که در این غوغا (دنیا) که کسی به دیگری توجه نمی‌کند، او از پیر مغان (عارف واقعی) منّت می‌پذیرد. این بیت نشان‌دهنده‌ی احترام او به عرفان واقعی است.

۹. خوشا آن دم کز استغنای مستی / فراغت باشد از شاه و وزیرم:
حافظ می‌گوید که خوشا به حال آن لحظه‌ای که از مستی بی‌نیاز باشد و از شاه و وزیر (قدرت و ثروت) رها شود. این بیت نشان‌دهنده‌ی آرزوی او به رهایی از قید و بندهای دنیوی است.

۱۰. من آن مرغم که هر شام و سحرگاه / ز بام عرش می‌آید صفیرم:
حافظ خود را مرغی می‌داند که هر شام و سحرگاه از بام عرش (آسمان) آواز می‌خواند. این بیت نشان‌دهنده‌ی روح بلند و عرفانی اوست.

۱۱. چو حافظ گنج او در سینه دارم / اگر چه مدعی بیند حقیرم:
حافظ می‌گوید که مانند خودش گنج معشوق را در سینه دارد، حتی اگر مدعیان او را حقیر ببینند. این بیت نشان‌دهنده‌ی غرور و اعتماد به نفس اوست.

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.