گر تیغ بارد در کوی آن ماه
حافظ-غزل شماره 418
گر تیغ بارد در کوی آن ماه
گردن نهادیم الحکم لله
آیین تقوی ما نیز دانیم
لیکن چه چاره با بخت گمراه
ما شیخ و واعظ کمتر شناسیم
یا جام باده یا قصه کوتاه
من رند و عاشق در موسم گل
آنگاه توبه استغفرالله
مهر تو عکسی بر ما نیفکند
آیینه رویا آه از دلت آه
الصبر مرّ و العمر فان
یا لیت شعری حتّام القاه
حافظ چه نالی گر وصل خواهی
خون بایدت خورد در گاه و بی‌گاه
معنی و تفسیر بیت های نخستین:
1.گر تیغ بارد در کوی آن ماه / گردن نهادیم الحکم لله:
حافظ در این بیت از تیغ (شمشیر) سخن می‌گوید که در کوی معشوق (ماه) می‌بارد. او می‌گوید که گردن خود را تسلیم کرده‌اند و حکم را به خدا واگذار کرده‌اند. این بیت نشان‌دهندهٔ تسلیم عاشق در برابر تقدیر است.
2.آیین تقوی ما نیز دانیم / لیکن چه چاره با بخت گمراه:
در این بیت، حافظ از آیین تقوی (راه پرهیزکاری) سخن می‌گوید و می‌گوید که آن را می‌دانند، اما با بخت گمراه (تقدیر ناسازگار) چه چاره‌ای دارند؟ این بیت نشان‌دهندهٔ این است که حتی با دانستن راه درست، گاهی تقدیر مانع می‌شود.
3.ما شیخ و واعظ کمتر شناسیم / یا جام باده یا قصه کوتاه:
حافظ در این بیت از شیخ و واعظ (عالمان دینی) سخن می‌گوید و می‌گوید که آن‌ها را کمتر می‌شناسند. او می‌گوید که یا جام باده (شراب) یا قصه‌ای کوتاه بهتر است. این بیت نشان‌دهندهٔ ترجیح عشق و مستی بر تعالیم رسمی است.
معنی و تفسیر بیت های پایانی:
4.من رند و عاشق در موسم گل / آنگاه توبه استغفرالله:
حافظ در این بیت از خود به عنوان رند (بی‌قید) و عاشق در موسم گل (بهار) سخن می‌گوید. او می‌گوید که در این زمان توبه (استغفرالله) می‌کند. این بیت نشان‌دهندهٔ این است که عشق و مستی در بهار باعث توبه می‌شود.
5.مهر تو عکسی بر ما نیفکند / آیینه رویا آه از دلت آه:
حافظ در این بیت از مهر (عشق) معشوق سخن می‌گوید و می‌گوید که عکسی بر ما نیفکند. او می‌گوید که آیینه‌رویا (معشوق) آه از دلت آه. این بیت نشان‌دهندهٔ این است که عشق معشوق باعث آه و ناله می‌شود.
6.الصبر مرّ و العمر فان / یا لیت شعری حتّام القاه:
حافظ در این بیت از صبر (شکیبایی) سخن می‌گوید و می‌گوید که صبر تلخ است و عمر فانی (گذرا) است. او می‌گوید که ای کاش می‌دانستم تا کی این صبر را تحمل کنم. این بیت نشان‌دهندهٔ درد و رنج عاشق در فراق معشوق است.
7.حافظ چه نالی گر وصل خواهی / خون بایدت خورد در گاه و بی‌گاه:
حافظ در این بیت به خود خطاب می‌کند و می‌گوید که اگر وصال (رسیدن به معشوق) می‌خواهی، چرا ناله می‌کنی؟ او می‌گوید که باید در گاه و بی‌گاه (همیشه) خون خورد. این بیت نشان‌دهندهٔ این است که وصال معشوق نیاز به تحمل درد و رنج دارد.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.