حرامش باد بدعهد بداندیش

سعدی-مثنوی شماره 35
حرامش باد بدعهد بداندیش
شکم پرکردن از پهلوی درویش
شکم پر زهرمارش بود و کژدم
که راحت خواهد اندر رنج مردم
روا دارد کسی با ناتوان زور
کبوتر دانه خواهد هرگز از مور
اگر عنقا ز بیبرگی بمیرد
شکار از چنگ گنجشکان نگیرد
معنی بیتهای شعر
حرامش باد بدعهد بداندیش / شکم پرکردن از پهلوی درویش
بر انسان پیمانشکن و بداندیش حرام باد که از رنج و دارایی درویش بهرهمند شود و شکم خود را سیر کند.
شکم پر زهرمارش بود و کژدم / که راحت خواهد اندر رنج مردم
شکم او پر از زهر مار و کژدم باد؛ زیرا کسی که آسایش خود را در رنج مردم میجوید، سزاوار چنین کیفری است.
روا دارد کسی با ناتوان زور / کبوتر دانه خواهد هرگز از مور
آیا رواست کسی بر ناتوان زور بگوید؟ همانگونه که کبوتر هرگز از مورچه دانه نمیطلبد، توانمند نیز نباید بر ناتوان ستم کند.
اگر عنقا ز بیبرگی بمیرد / شکار از چنگ گنجشکان نگیرد
اگر سیمرغ از گرسنگی و بیبرگی بمیرد، باز هم شکار را از چنگ گنجشکان نمیرباید؛ یعنی بزرگان نباید برای رفع نیاز خود به ناتوانان ستم کنند.
تفسیر کلی
سعدی در این ابیات، بدعهدی و بداندیشیِ کسانی را نکوهش میکند که آسایش خود را از رنج و محرومیت درویشان و ناتوانان به دست میآورند. او چنین رفاهی را حرام و سرانجام آن را همچون خوردن زهر و کژدم زیانبار میداند. شاعر با طرح پرسشهایی اخلاقی، زورگویی به ناتوان را ناروا و خلاف انسانیت معرفی میکند. تشبیههای پایانی نیز نشان میدهد که حتی نیاز و درماندگی، مجوز تجاوز به حق دیگران نیست و بزرگواری باید در سختترین شرایط حفظ شود.



