آنکه هفت اقلیم عالم را نهاد

سعدی-مثنوی شماره 37
آنکه هفت اقلیم عالم را نهاد
هر کسی را هر چه لایق بود داد
گر توانا بینی ار کوتاه دست
هر که را بینی چنان باید که هست
این که مسکین است اگر قادر شود
بس خیانتها کز او صادر شود
گربه ی محروم اگر پر داشتی
تخم گنجشک از زمین برداشتی
معنی بیتهای شعر
آنکه هفت اقلیم عالم را نهاد / هر کسی را هر چه لایق بود داد
آفریدگارِ هفت اقلیم جهان، به هرکس چیزی را که شایسته و سزاوار آن بود بخشید.
گر توانا بینی ار کوتاه دست / هر که را بینی چنان باید که هست
اگر کسی را ناتوان و دستکوتاه دیدی، باید هرکس را همانگونه که هست بپذیری و دربارهاش قضاوت کنی.
این که مسکین است اگر قادر شود / بس خیانتها کز او صادر شود
این فردی که اکنون درمانده و ناتوان است، اگر توانایی و قدرت پیدا کند، ممکن است خیانتهای بسیاری از او سر بزند.
گربه ی محروم اگر پر داشتی / تخم گنجشک از زمین برداشتی
اگر گربهای که از شکار محروم است بال داشت، تخم گنجشکها را نیز از روی زمین برمیداشت؛ یعنی موجودات حریص، اگر توان بیشتری داشته باشند، آسیب بیشتری میرسانند.
تفسیر کلی
سعدی در این حکایت بر حکمت و تناسب نهفته در آفرینش تأکید میکند و میگوید هر موجودی به اندازه شایستگی و ظرفیت خود بهرهمند شده است. او هشدار میدهد که توانایی و قدرت، اگر در اختیار فردی ناسازگار یا آزمند قرار گیرد، ممکن است به خیانت و فساد بینجامد. تصویر گربهای که بال داشته باشد، نمادی طنزآمیز از پیامدهای ناگوار قدرت یافتن موجودی درنده و بیرحم است. بنابراین، انسان باید به تقدیر الهی و جایگاه طبیعی افراد توجه کند و قدرت را بدون شایستگی و اخلاق، ارزشمند نداند.



