هیچ فرصت ورای آن مطلب

سعدی-قطعه شماره 108
هیچ فرصت ورای آن مَطَلَب
که کسی مرگ دشمنان بیند
تا نمیرد یکی به ناکامی
دیگری دوستکام ننشیند
تو هم ایمن مباش و غرّه مشو
که فلک هیچ دوست نگزیند
شادکامی مکن که دشمن مرد
مرغ دانه یکان یکان چیند
معنی بیتهای شعر
هیچ فرصت ورای آن مَطَلَب / که کسی مرگ دشمنان بیند
هیچ آرزویی بالاتر از این نیست که انسان مرگ دشمنان خود را ببیند.
تا نمیرد یکی به ناکامی / دیگری دوستکام ننشیند
تا یکی با ناکامی و شکست از میان نرود، دیگری به کامیابی و شادی نمیرسد.
تو هم ایمن مباش و غرّه مشو / که فلک هیچ دوست نگزیند
تو نیز آسوده و مغرور نباش؛ زیرا روزگار با هیچکس همیشگی و سازگار نیست.
شادکامی مکن که دشمن مرد / مرغ دانه یکان یکان چیند
از نابودی دشمن شادمان مشو؛ زیرا ممکن است روزگار تو را نیز مانند مرغی که دانهها را یکییکی میچیند، بهتدریج گرفتار کند.
پیام و مفهوم اصلی
پیام اصلی شعر این است که شادی و کامیابی انسان پایدار نیست و نباید از مرگ یا ناکامی دشمنان شادمان شد؛ زیرا چرخ روزگار با هیچکس دوستی همیشگی ندارد و همانگونه که دشمن از میان میرود، ممکن است روزی نوبت خود انسان نیز فرا برسد. سعدی با تشبیه مرغ دانهچین، گذشت تدریجی فرصتها و نزدیک شدن سرنوشت محتوم آدمی را یادآور میشود و بر پرهیز از غرور، ایمنیِ پنداری و شادمانیِ بیجا تأکید میکند.



