اگر تو پرده بر این زلف و رخ نمی‌پوشی

معنی بیت‌های شعر

اگر تو پرده بر این زلف و رخ نمی‌پوشی
به هتک پرده صاحب دلان همی‌کوشی

اگر پرده از زلف و چهره‌ات برنمی‌داری، در حقیقت می‌کوشی پرده از راز دل صاحبدلان برداری و آنان را رسوا کنی.

چنین قیامت و قامت ندیده‌ام همه عمر
تو سرو یا بدنی شمس یا بناگوشی

در تمام عمر، قامتی چنین زیبا و دلربا ندیده‌ام؛ نمی‌دانم تو سروی یا خورشیدی، و اندامت یا چهره‌ات مانند شمس و ماه می‌درخشد.

غلام حلقه سیمین گوشوار توام
که پادشاه غلامان حلقه در گوشی

من غلام گوشوارهٔ نقره‌ای تو هستم؛ زیرا آن گوشواره بر گوش توست و بر همهٔ غلامانِ حلقه‌به‌گوش فرمانروایی می‌کند.

به کنج خلوت پاکان و پارسایان آی
نظاره کن که چه مستی کنند و مدهوشی

به خلوتگاه پاکان و پرهیزکاران بیا و ببین که آنان از عشق و دیدار تو چگونه مست و بی‌خود می‌شوند.

به روزگار عزیزان که یاد می‌کنمت
علی الدوام نه یادی پس از فراموشی

به روزگار عزیز و ارزشمند سوگند، هرگاه تو را یاد می‌کنم، پیوسته و همواره به یاد تو هستم، نه اینکه پس از مدتی فراموشت کنم.

چنان موافق طبع منی و در دل من
نشسته‌ای که گمان می‌برم در آغوشی

چنان با روح و طبع من سازگاری و چنان در دلم جای گرفته‌ای که گمان می‌کنم اکنون در آغوش من هستی.

چه نیکبخت کسانی که با تو هم سخنند
مرا نه زهره گفت و نه صبر خاموشی

چه خوشبخت‌اند کسانی که با تو سخن می‌گویند؛ اما من نه جرئت سخن گفتن با تو را دارم و نه توان خاموش ماندن.

رقیب نامتناسب چه اهل صحبت توست
که طبع او همه نیش و تو سر به سر نوشی

این رقیب ناسازگار چگونه شایستهٔ هم‌صحبتی با توست؟ طبیعت او سراسر آزار و تلخی است، در حالی که وجود تو یکسره شیرینی و گوارایی است.

به تربیت به چمن گفتم ای نسیم صبا
بگوی تا ندهد گل به خار چاووشی

با اندرز و مهربانی به نسیم صبا گفتم: به گل بگو که خار را پیشاپیش خود روانه و همراه نکند و او را به عنوان پیام‌رسان و پیشاهنگ خویش قرار ندهد.

تو سوز سینه مستان ندیدی ای هشیار
چو آتشیت نباشد چگونه برجوشی

ای هشیار، تو سوز و گداز درون عاشقان مست را ندیده‌ای؛ زیرا اگر در وجودت آتشی نباشد، چگونه می‌توانی به جوش و شور بیایی؟

تو را که دل نبود عاشقی چه دانی چیست
تو را که سمع نباشد سماع ننیوشی

تو که دل و احساس نداری، از عشق چه می‌دانی؟ و تو که گوش شنوا نداری، چگونه می‌توانی نغمه و آواز عشق را بشنوی؟

وفای یار به دنیا و دین مده سعدی
دریغ باشد یوسف به هر چه بفروشی

ای سعدی، وفاداری به یار را به خاطر دنیا و دین از دست مده؛ حیف است که یوسفِ ارزشمند عشق را در برابر هر چیز دیگری بفروشی.