گر کام دل از زمانه تصویر کنی

سعدی-رباعی شماره 194
گر کام دل از زمانه تصویر کنی
بیفایده خود را ز غمان پیر کنی
گیرم که ز دشمن گله آری بر دوست
چون دوست جفا کند چه تدبیر کنی
معنی بیتهای شعر
گر کام دل از زمانه تصویر کنی / بیفایده خود را ز غمان پیر کنی
اگر آرزوی دلخواهت را از روزگار برآورده و ممکن تصور کنی، بیهوده خود را با غم و اندوه پیر و فرسوده میسازی.
گیرم که ز دشمن گله آری بر دوست / چون دوست جفا کند چه تدبیر کنی
فرض کنیم از دشمن نزد دوست شکایت کنی؛ اما اگر خودِ دوست به تو ستم و بیوفایی کند، چه چارهای خواهی داشت؟
تفسیر کلی
سعدی در این رباعی انسان را از دلبستنِ صرف به تصویر و آرزوی کامیابی در روزگار برحذر میدارد؛ زیرا غمِ بیهوده آدمی را فرسوده و پیر میکند. شاعر تفاوت میان دشمن و دوست را یادآور میشود و میگوید شکایت از دشمن نزد دوست، هنگامی که خودِ دوست جفا میکند، سودی ندارد. در چنین وضعی، انسان از پناهگاهی که انتظار یاری از آن دارد محروم میشود و راه چارهای نمییابد. رباعی تصویری از بیاعتمادی، رنجِ خیانت و ناتوانی انسان در برابر بیوفایی روزگار و نزدیکان ارائه میدهد.



