حیی که به قدرت سر و رو میسازد

خیام-رباعی شماره 75
حیی که به قدرت سر و رو میسازد
همواره هم او کار عدو میسازد
گویند قرابه گر مسلمان نبود
او را تو چه گویی که کدو میسازد
معنی بیتهای شعر
حیی که به قدرت سر و رو میسازد
همواره هم او کار عدو میسازد
گویند قرابه گر مسلمان نبود
او را تو چه گویی که کدو میسازد
خدای زندهای که به قدرت خویش سر و چهره میآفریند، همواره کار دشمن را نیز به دست خود سامان میدهد. میگویند اگر قرابه مسلمان نباشد، پس او را چه مینامی؛ زیرا کدو میسازد؟
«»
تفسیر کلی
این رباعی به قدرت آفرینندهای اشاره دارد که جهان و آدمیان را با صورتها و سرنوشتهای گوناگون پدید میآورد. خیام با لحنی طنزآمیز نشان میدهد که انسان در برابر کار آفرینش و دگرگونیهای آن، توان داوری قطعی ندارد. تشبیه کوزهگر و کدوساز، مرز میان نامها و حقیقت اشیا را نسبی و قراردادی جلوه میدهد. در نهایت، شعر خواننده را به تأمل در راز خلقت، محدودیت شناخت انسان و بیاعتباری داوریهای ظاهری فرامیخواند.
نتیجهگیری
این رباعی با زبانی طنزآمیز، به قدرت دگرگونکنندهٔ خداوند اشاره میکند و نشان میدهد که ارزش و ماهیت اشیا بیش از آنکه به ظاهر یا نامشان وابسته باشد، به کارکرد و نگاه انسان بستگی دارد.



