این عقل که در رهِ سعادت پوید

خیام-رباعی شماره 65
این عقل که در رهِ سعادت پوید
روزی صد بار خود تو را میگوید
دریاب تو این یکدم وقتت که نه ای
آن تره که بدروند و دیگر روید
معنی بیتهای شعر
این عقل که در رهِ سعادت پوید / روزی صد بار خود تو را میگوید / دریاب تو این یکدم وقتت که نه ای / آن تره که بدروند و دیگر روید
این عقل که در جستوجوی راه سعادت است، هر روز بارها به تو میگوید: همین لحظه و فرصت کوتاه زندگیات را غنیمت بشمار؛ زیرا وقتِ از دسترفته مانند سبزهای نیست که پس از چیدن دوباره بروید و بازگردد.
تفسیر کلی
خیام در این رباعی عقل را پنددهندهای میداند که پیوسته انسان را به بهرهبردن از فرصت کوتاه زندگی فرامیخواند. او بر گذرا بودن «این یک دم» تأکید میکند و هشدار میدهد که زمان ازدسترفته بازنمیگردد. تشبیه ترهای که پس از چیدهشدن دوباره میروید، در برابر عمر انسان قرار میگیرد؛ زیرا زندگی برخلاف طبیعت، امکان رویش دوباره ندارد. بنابراین پیام شعر، غنیمت شمردن لحظه اکنون و رها شدن از امیدهای بیهوده به آینده است.
نتیجهگیری
خیام در این رباعی بر ارزش لحظهٔ حال تأکید میکند و هشدار میدهد که فرصت زندگی تکرارشدنی نیست؛ پس باید آن را پیش از دست رفتن غنیمت شمرد.



