خاکی که به زیر پای هر نادانی است

خیام-رباعی شماره 30
خاکی که به زیر پای هر نادانی است
کفّ صنمی و چهره ی جانانی است
هر خشت که بر کنگره ی ایوانی است
انگشت وزیر یا سرِ سلطانی است
معنی بیتهای شعر
خاکی که به زیر پای هر نادانی است / کفّ صنمی و چهره ی جانانی است
این خاکی که اکنون زیر پای هر نادانی قرار دارد، روزگاری کف پای زیبارویی یا چهرهٔ معشوقی بوده است.
هر خشت که بر کنگره ی ایوانی است / انگشت وزیر یا سرِ سلطانی است
هر خشتی که بر فراز ایوانی قرار گرفته، زمانی انگشت وزیری یا سرِ پادشاهی بوده است.
تفسیر کلی
این رباعی با نگاهی تأملبرانگیز، بیثباتی و دگرگونی جایگاه انسانها و اشیا را در گذر زمان نشان میدهد. خاکی که امروز زیر پای نادانی است، ممکن است روزی بخشی از پیکر صنمی زیبا و دلانگیز بوده باشد. همچنین هر خشتی از کاخهای باشکوه میتواند یادگار انگشت وزیر یا سرِ فرمانروایی باشد که زمانی قدرت و شکوه فراوان داشته است. خیام از این تصویرها نتیجه میگیرد که غرور، جاه و زیبایی دنیوی پایدار نیستند و سرانجام همهچیز به خاک و نیستی بازمیگردد.



